Asal Usul Dayak

Oleh Awang Azman Awang Pawi

Istilah Dayak dan kategori Dayak didapati lebih kepada tindakan sistem kolonial untuk menggambarkan etnik peribumi yang bukan beragama Islam di Sarawak. Mengikut catatan Hugh Low, sebelum menjadi residen Perak yang keempat, beliau pernah mengikut James Brooke ke Sarawak hingga menghasilkan sebuah buku berjudul Sarawak: Its Inhabitants and Productions pada tahun 1889.

Dalam buku tersebut, Low menyatakan istilah Dayak digunakan oleh Brooke untuk merujuk kaum peribumi bukan Islam. Menurut Brooke, Dayak terbahagi kepada dua kelompok, iaitu Dayak Laut dan Dayak Darat. Brooke memperoleh maklumat ini daripada Dayak Bukit yang tinggal di sekitar Kuching. Dayak Bukit merujuk kelompok Dayak yang tinggal di kawasan tinggi untuk berlindung daripada serangan kelompok Dayak Laut. Lama-kelamaan, kelompok bukit dikenali sebagai Dayak Darat dan kelompok laut dikenali sebagai Dayak Laut.

Dalam konteks Sarawak, istilah Dayak merujuk kepelbagaian etnik yang lazimnya bukan Islam dan tidak menggunakan bahasa Melayu. Istilah Dayak terus kekal apabila pihak kolonial mula menguasai kawasan pedalaman Borneo hujung abad ke-18.

Hugh Low telah menggunakan istilah Dayak sejak tahun 1889 lagi. Kenyataan ini bercanggah dengan pendapat pihak Kementerian Pelajaran Seksyen Penilaian Budaya Kalimantan Timur bahawa seorang saintis bernama Dr. August Kaderland merupakan orang yang pertama menggunakan istilah Dayak sejak 1895.

Istilah Dayak yang diungkapkan oleh pihak kolonial hanyalah untuk memudahkan pihaknya mengenal pasti ras berdasarkan perspektif kebudayaan dan pemahaman mereka. Brooke juga mencipta istilah Dayak Laut yang merujuk masyarakat Iban. Sebelum wujudnya hubungan dengan Eropah, tidak ada ungkapan khusus untuk mengekspresikan unit kebudayaan mereka kerana mereka lebih selesa dikenal pasti berdasarkan sungai yang berada di sekitar petempatan mereka.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa September 2011. Sila dapatkan di pasaran sekarang.

Bahasa Tunjang Ketamadunan Negara dan Bangsa

Oleh NUR FATIHA FADILA

Sejarah perkembangan manusia membuktikan bahawa bahasa merupakan elemen penting dalam susur galur kehidupan dan kebudayaan. Bahasa sebagai wadah untuk berinteraksi berperanan memastikan kelancaran kehidupan manusia. Pembinaan sesebuah tamadun turut berkaitan rapat dengan kewujudan bahasa. Dalam pembinaan peradaban, bahasa dianggap antara faktor penggerak kewujudan tamadun. Malahan, bahasa menjadi identiti dan simbol yang mewakili tamadun.

Tamadun besar seperti Islam, Yunani, Rom dan Mesir telah memperlihatkan kehebatannya. Terdapat tinggalan kemajuan tamadun berkenaan yang masih kekal hingga kini. Namun demikian, kewujudan tamadun agung ini tetap bertitik tolak daripada asas pembinaan tamadun yang sama. Selain kewujudan petempatan dan aturan organisasi, bahasa dan sistem tulisan tersendiri ialah asas penting dalam pembentukan tamadun. Melalui bahasa, masyarakat dalam tamadun dan antara tamadun dapat berkomunikasi sekali gus melancarkan rutin kehidupan dan pembangunan peradaban.

Sistem tulisan dan bahasa menjadi perantara komunikasi, alat perakam, penyampaian dan pewarisan khazanah tamadun dalam pelbagai bidang ilmu. Bahasa pula penting dalam pembangunan tamadun bangsa dan negara lantaran peranan bahasa itu sendiri. Bahasa bukan semata-mata alat untuk perhubungan harian, sebaliknya menjadi wahana dalam pencarian dan penyampaian ilmu pengetahuan. Jika ditinjau aspek keunggulan tamadun Islam, kegemilangannya tidak terhad pada sisi akidah semata-mata. Sebaliknya, tamadun Islam mengungguli sejarah peradaban dunia disebabkan sifat syumul yang ada padanya. Kemajuan tamadun Islam dalam dunia perubatan, kejuruteraan, matematik, ilmu alam, seni bina dan sebagainya menarik perhatian tamadun Barat untuk menyerap ilmu tersebut ke dalam tamadun mereka. Namun demikian, penyerapan ilmu berkenaan tidak dibuat dengan menggunakan bahasa Arab yang digunakan dalam tamadun Islam. Tamadun Barat, seperti Yunani, memindahkan segala ilmu yang diambil daripada tamadun Islam ke dalam bahasa Yunani sendiri. Tindakan itu berdasarkan pemahaman yang jitu masyarakat dalam tamadun bahawa masyarakat dan peradabannya akan menjadi lebih ideal apabila menggunakan bahasa mereka sendiri, walaupun ilmu itu diambil daripada tamadun asing.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa September 2011. Sila dapatkan di pasaran sekarang.

Memandaikan Bangsa dengan Bahasa Sendiri

Oleh Siti Hadijah Umor

Penterjemahan merupakan proses atau aktiviti yang dilakukan khususnya bagi memindahkan maklumat daripada bahasa sumber kepada bahasa sasaran. Kemahiran bahasa menjadi elemen penting dalam proses penterjemahan untuk mendapatkan kualiti penterjemahan yang maksimum.

Aktiviti penterjemahan mampu menjanakan pendapatan yang lumayan kepada penterjemah walaupun dilakukan secara sambilan. Walau bagaimanapun, di Malaysia pasarannya belum begitu dikenali oleh penerbit swasta. Sehubungan dengan itu, pasaran yang dinamik dalam perkhidmatan terjemahan perlu diwujudkan di Malaysia supaya dapat dipasarkan kepada kumpulan perkhidmatan yang lebih besar.

Pada 19 hingga 21 Julai lalu, telah berlangsung Persidangan Penterjemahan Antarabangsa ke-13 di Shah Alam. Persidangan dwitahunan yang bertemakan “Globalisasi melalui Penterjemahan: Pemangkin Kecemerlangan Ilmu dan Teknologi” itu telah dirasmikan oleh Dato’ Saifuddin Abdullah, Timbalan Menteri Pengajian Tinggi II. Selain Malaysia, program ilmu tersebut diikut serta oleh 333 orang peserta dan pembentang dari pelbagai negara, antaranya termasuklah Indonesia, Brunei, Yemen, Hong Kong, Arab Saudi, Jordan, Taiwan, Iran, dan Kanada.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa September 2011. Sila dapatkan di pasaran sekarang.

Kepustakaan Bahasa Melayu Harus Ditingkatkan

Oleh Zuraini Abu Bakar

Abdullah menyarankan agar industri buku dan terjemahan di negara kita dipertingkat dengan mengaitkan ucapan perasmian Pesta Buku Antarabangsa Kuala Lumpur pada 25 April 2011 oleh YAB Tan Sri Muhyiddin Yassin, Timbalan Perdana Menteri Malaysia, yang menyarankan supaya Malaysia menerbitkan 26 ribu judul buku setahun. Saranan itu menjadi satu cabaran bagi para penerbit, para penterjemah umumnya dan Persatuan Penterjemah Malaysia khususnya.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa September 2011. Sila dapatkan di pasaran sekarang.

F-bual-bahasa-0911

Bahasa Isyarat Merapatkan Jurang Komunikasi

Oleh Diarani Mat Adam dan Zuraini Abu Bakar

Dr. Abdullah Yusoff merupakan seorang pakar dan perunding Pendidikan Pelajar Pekak Malaysia. Beliau mempunyai pengalaman luas dalam bidang yang berkaitan. Sidang editor Dewan Bahasa telah berkesempatan menemu bual beliau untuk mendapatkan pandangannya tentang bahasa golongan istimewa, khususnya bagi golongan orang pekak.

DB : Mengapakah perlu bahasa khas untuk golongan istimewa? Adakah bahasa yang wujud untuk golongan ini berbeza dengan bahasa untuk orang yang berpendengaran? Bagaimanakah bahasa ini dapat membantu golongan ini menjalani kehidupan harian?

AY : Apabila kita membicarakan tentang golongan istimewa, kita merujuk beberapa kategori orang yang bermasalah selain pekak, seperti buta, autistik dan Sindrom Down. Kita tidak perlu wujudkan satu bahasa yang lain, tetapi yang kita perlukan ialah komunikasi augmentatif dan alternatif (augmentative and alternative communication) bagi memahamkan mereka supaya mereka dapat berinteraksi dengan kita secara yang lebih baik.

Golongan istimewa ini hanya bermasalah dari segi komunikasi. Untuk itu, komunikasi alternatif yang sesuai ialah dengan menggunakan bahasa badan, isyarat, gambar dan alatan lain, seperti bunyi, cahaya, komputer bersuara, klip video pendek dan sentuhan individu yang terlibat secara langsung dengan sokongan ini perlu mempunyai pengetahuan yang luas dalam kaedah komunikasi dan penjagaan, terutamanya sikap sabar.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa September 2011. Sila dapatkan di pasaran sekarang.

F-dunia-bahasa-0911

Minda Tertutup Memori Terhakis

Oleh Zulkifli Salleh

Sejarawan ulung, Eric Hobsbawm dalam bukunya yang berbentuk wawancaranya dengan Antonio Polito, On the Edge of the New Century, berkata bahawa meskipun menurut takrif, fahaman berbilang bahasa menghalang globalisasi, idea bahawa suatu hari kelak seluruh dunia bertutur dalam bahasa Inggeris kelihatan utopia bagi beliau.

Dalam keluaran pertengahan bulan Disember 2010, The Economist muncul dengan “The Future of English” yang mengulas buku Nicholas Ostler, The Last Lingua Franca: English Until the Return of Babel. Bahasa Inggeris merupakan bahasa yang paling berjaya dalam sejarah dunia. Bahasa ini dituturkan di setiap benua, dipelajari sebagai bahasa kedua, dan merupakan alat sains, perniagaan global dan budaya popular. Banyak orang berfikir bahawa bahasa Inggeris akan tersebar tanpa kesudahan. Akan tetapi, memetik Ostler, sarjana kebangkitan dan kejatuhan bahasa, melakukan ramalan yang memeranjatkan dalam buku terbaharunya itu: hari-hari bahasa Inggeris sebagai lingua franca dunia mungkin akan berakhir.

Ostler yang terlalu berminat terhadap penggunaan bahasa purba membahaskan bahawa bahasa Inggeris berkembang sebagai lingua franca, tetapi bukan sebagai bahasa ibunda. Lebih satu bilion orang bertutur dalam bahasa Inggeris di seluruh dunia, tetapi beliau mengingatkan “hanya kira-kira 330 juta orang daripada jumlah itu sebagai bahasa pertama, dan jumlah penutur ini tidak berkembang.” Masa hadapan bahasa Inggeris terletak dalam tangan negara di luar kumpulan penutur bahasa Inggeris, dan soal Ostler, “Adakah mereka selalu belajar bahasa Inggeris?”

Bagi beliau, dua faktor baharu, iaitu nasionalisme moden, seperti yang berlaku di negara bekas tanah jajahan, dan teknologi menyekat penyebaran bahasa Inggeris. Bahasa Inggeris akan pudar sebagai lingua franca, hujah Ostler, “tetapi bukan kerana beberapa bahasa lain akan menggantikan bahasa ini.” Meskipun bahasa Inggeris tiada pengganti kerana yang akan diperlukan bukan hanya satu, tetapi teknologi akan memenuhi keperluan. Teknologi yang dimaksudkan oleh beliau itu ialah kemajuan yang pesat dalam terjemahan berkomputer dan pengenalpastian pertuturan.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa September 2011. Sila dapatkan di pasaran sekarang.

Puisi

Bahasa Mimpi

Tadi malam aku bermimpi
kota itu bertukar watak
di papan-papan tanda
ceria kembali wajah bahasaku
menyapa kunjungan tamu
yang mahu mencari
kelainan.

Sahrunizam Abdul Talib

___

Puisi ini dipetik daripada Dewan Bahasa September 2011. Sila dapatkan di pasaran sekarang.