Category Archives: Bual Bahasa

Membentuk Acuan Bahasa Warganegara

Profesor Dato’ Dr. Teo Kok Seong

Beliau sememangnya berani mengemukakan pandangan. Baru-baru ini pendedahan yang dibuat oleh beliau tentang kegagalan sejumlah pelatih Program Latihan Khidmat Negara (PLKN) menguasai bahasa Melayu mampu membuka mata banyak pihak. Pendedahan berani ini telah mendapat reaksi yang pelbagai daripada pihak-pihak yang terbabit. Sejauh manakah seriusnya isu yang dibangkitkan ini? Adakah gejala yang muncul ini menandakan adanya kepincangan dalam usaha menjadikan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar utama dalam sistem pendidikan negara?

                Untuk itu, satu wawancara khas diadakan bersama-sama dengan beliau bagi mendapatkan penerangan yang lebih jelas terhadap isu yang dibangkitkan. Wawancara ini diharapkan dapat menjawab pelbagai persoalan yang timbul hasil daripada pendedahan beliau itu dan sekali gus menjelaskan kedudukan sebenar situasi yang berlaku terutama yang berkaitan dengan mutu penguasaan bahasa Melayu lepasan aliran sekolah jenis kebangsaan.

DB:     Bahasa Melayu suatu ketika dahulu pernah mencapai statusnya sebagai lingua franca. Bagaimanakah Profesor melihat keadaan bahasa Melayu sekarang?

Ya, memang betul bahawa pada abad ke-16 bahasa Melayu pernah menjadi lingua franca. Di sini bermaksud pentingnya bahasa Melayu sepertimana bahasa Latin di Eropah pada ketika itu. Di Eropah, jika seseorang itu tidak ada kecekapan dan pengetahuan dalam bahasa Latin, maka akan berlaku kesulitan pada dirinya. Begitu juga keadaannya di Asia Tenggara pada ketika itu. Jika seseorang tidak mempunyai pengetahuan dan tidak cekap berbahasa Melayu, maka susah bagi dirinya untuk berkomunikasi dan bergerak. Selain itu, maksud lingua franca ini sebenarnya ialah bahasa perhubungan untuk kegiatan kebudayaan rendah. Contohnya, dua orang yang tidak mempunyai bahasa yang dapat dikongsi bersama, maka digunakanlah bahasa Melayu untuk tujuan perhubungan dan komunikasi. Kini, statusnya sebagai lingua franca sudah tidak wujud dalam kalangan negara Asia Tenggara. Sekarang, konteks lingua franca tersebut sudah berubah.

                 Masyarakat India dan Cina berpendidikan rendah yang tidak ada pengetahuan dan tidak mahir berkomunikasi dalam bahasa Inggeris masih menggunakan bahasa Melayu sebagai lingua franca. Jadi lingua franca ini merupakan istilah linguistik yang bermaksud bahasa perhubungan yang digunakan untuk tahap rendah seperti perbualan harian biasa sahaja. Kita mahu bahasa Melayu menjadi bahasa perhubungan luas serta digunakan dalam perkara yang lebih rasmi. Contohnya seperti bahasa Inggeris yang digunakan dalam hal-hal rasmi dan formal serta terlibat dalam kegiatan kebudayaan tinggi. Tetapi masih ramai yang tidak faham makna sebenar lingua franca. Lingua franca lebih sering dikaitkan dengan kegiatan budaya rendah yang penggunaannya hanya dalam bidang yang remeh dan kecil. Jadi kita tidak mahu keadaan bahasa Melayu seperti itu. Kita mahu penggunaan bahasa Melayu itu dalam skop yang pelbagai dan digunakan dalam bidang yang rasmi dan formal.

ANUGERAH PENYUNTIK SEMANGAT UNTUK LEBIH GIAT

Prof. Madya Dr. Mat Rofa Ismail

Perwatakannya sederhana tetapi ilmunya penuh di dada. Dunianya bukan sekadar nombor dan angka sebagaimana ahli matematik yang lain. Suatu perkara menarik yang terdapat pada tokoh yang diwawancara kali ini ialah beliau mampu mengungkapkan bidang kepakarannya itu daripada perspektif tempatan. Minatnya meneliti kitab warisan ulama silam bukanlah sebagaimana pemerhatian seorang ahli agama. Uniknya, pemerhatian terhadap sumber warisan itu dibuat dari kaca mata seorang ahli matematik. Beliau yang dimaksudkan merupakan pemenang Hadiah Karya Ilmiah 2014. Bukunya yang berjudul Mantik dan Etnomantik, terbitan Dewan Bahasa dan Pustaka telah melayakkan beliau untuk merangkul anugerah yang disampaikan oleh Tan Sri Dato’ Haji Muhyiddin sempena majlis pelancaran Bulan Bahasa Kebangsaan 2014 Peringkat Kebangsaan pada 14 Oktober yang lalu. Dalam majlis gilang-gemilang yang berlangsung di Dewan Plenari, Pusat Konvensyen Antarabangsa Putrajaya (PICC) itu, beliau membawa pulang hadiah wang tunai RM 20,000.00 dan sijil penghargaan yang merupakan hadiah tertinggi negara yang pernah ditawarkan untuk penulisan ilmiah berbahasa Melayu.

S1 : Sudah lebih setengah abad bahasa kebangsaan disebarkan menerusi pendidikan. Pada pandangan Dr., sejauh manakah pendekatan yang dilaksanakan ini berkesan dalam usaha membangkitkan kesedaran masyarakat terhadap kepentingan bahasa kebangsaan?

Persoalan bahasa bukan persoalan individu. Bahasa jiwa bangsa. Bangsa pula identiti negara. Negara bertanggungjawab menjaga warisan termasuk bahasa. Sistem pendidikan selepas merdeka menjadikan bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu dan perpaduan. Selepas bahasa Melayu berjaya dimartabatkan dalam sistem pendidikan kita, dengan jayanya, maka dasar ini diubah dengan menggantikan bahasa Melayu dengan bahasa Inggeris dalam Matematik dan Sains. Memang benar, bahasa Inggeris perlu dipelajari, begitu juga bahasa lain termasuk bahasa Arab, Jerman, Sepanyol dan lain-lain, tetapi bukan dalam Matematik dan Sains, tetapi perlulah bahasa asing diajar dalam subjek bahasa moden. Tiada siapa yang menafikan penguasaan bahasa asing yang pelbagai, tetapi bahasa ibunda ialah bahasa anugerah Ilahi kepada bangsa tersebut yang perlu dipupuk dan dijaga sebagai nikmat Ilahi kepada mereka, serta dimartabatkan oleh bangsa tersebut.

             Masyarakat berbelah bahagi dalam isu pelaksanaan bahasa Melayu dalam sistem pendidikan. Ada yang berhujah bahawa penggunaan bahasa Inggeris menggantikan bahasa ibunda merupakan keperluan semasa ke arah negara maju yang bersifat global. Mereka barangkali gagal melihat bahawa tiada bangsa yang maju di dunia dengan menggunakan bahasa asing. Ada banyak negara Afrika yang menggunakan bahasa Inggeris dalam sistem pendidikan telah muncul sebagai antara negara termundur di dunia. Bukan bahasa asing penentu kemajuan tetapi jati diri bangsa itu sendiri.

TEKNOLOGI DAN BAHASA BERGERAK SEIRING

Chiew Ruoh Peng

Orangnya masih muda. Tiada siapa yang menyangka bahawa beliau merupakan tulang belakang kepada syarikat The Name Technology Sendirian Berhad, pengeluar Dewan Eja Pro, perisian penyemak ejaan dan tatabahasa bahasa Melayu yang pertama. Setelah lebih 12 tahun perisian tersebut berada di pasaran, syarikat beliau terus berusaha menawarkan perkhidmatan yang terbaik kepada pengguna bahasa.

             Seiring dengan perkembangan teknologi, perisian ini tampil dengan pelbagai versi dan yang terkini lahirlah Dewan Eja Pro 8 yang memiliki beberapa ciri tambahan seperti penyemak tatabahasa bahasa Melayu, penyemak ejaan bahasa Melayu dan antara muka terjemahan dan kamus berwibawa termasuklah Kamus Dewan Edisi Keempat dan Kamus Inggeris Melayu Dewan. Kemunculan aplikasi Kamus Pro 2012 secara percuma di Google Play Store pula membolehkan pengguna merujuk kamus bahasa Melayu dan bahasa Inggeris hanya melalui penggunaan telefon bimbit.

           Komitmen yang ditunjukkan ini berlandaskan misi yang satu, iaitu membantu pengguna menulis dalam bahasa Melayu dengan betul. Hal ini membuktikan bahawa bidang perniagaan yang berkaitan dengan bahasa menjanjikan potensi yang cukup besar selain memperluas penggunaan teknologi sebagai alat pengembangan bahasa kebangsaan.

S1:  Apakah faktor yang mendorong syarikat tuan untuk meneroka bidang perniagaan yang berkaitan dengan bahasa yang selama ini jarang diceburi oleh syarikat lain? Apakah produk pertama yang berjaya dikeluarkan?

Sememangnya bidang perniagaan yang melibatkan bahasa jarang diceburi oleh syarikat perniagaan yang lain. Produk yang syarikat kami hasilkan itu ialah perisian penyemak bahasa Melayu. Syarikat ini mula ditubuhkan pada tahun 1996. Ketika itu keluarga saya berbincang hendak mewujudkan sebuah syarikat teknologi yang baharu tetapi masih tidak pasti bidang apa yang perlu kami ceburi. Kami menyedari betapa perlunya mempunyai sebuah perisian yang dapat mengenal pasti kesalahan ejaan dan perkataan tertentu, biarpun dalam bahasa Inggeris perisian yang bersifat begitu sudah lama wujud. Perisian tersebut bukan sahaja untuk rujukan, tetapi dapat membantu penulisan dan mengesan kesilapan ejaan secara automatik.

               Latar belakang pendidikan saya dalam bidang sains komputer. Waktu saya bersama-sama dengan rakan dan keluarga memulakan projek untuk membuat perisian ini, saya masih tidak mengetahui konsep pengurusan perniagaan yang sebenarnya. Saya cuma mengetahui bagaimana hendak membuat perisian komputer. Pada masa itu, bapa saya ada terfikir untuk melakukan kerjasama dengan Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP). Bapa saya berpendapat bahawa perlu ada individu yang mempunyai kepakaran bahasa dalam syarikat kami. Kredibiliti tersebut mesti ada kerana syarikat ini merupakan syarikat baharu.

BAHASA MELAYU PERLU DISERAP SEBAGAI KOMPONEN PROSPEK

Azih Muda

Perwatakannya sederhana tetapi tegas. Beliau berpengalaman luas dalam pergerakan kesatuan sekerja dan kini memegang jawatan Presiden Kesatuan Kebangsaan Pekerja-pekerja Pihak Berkuasa Tempatan Semenanjung Malaysia (ANULAE) semenjak tahun 2007. Beliau baru sahaja dipilih sebagai Presiden Kongres Kesatuan Pekerja-Pekerja Di Dalam Perkhidmatan Awam (CUEPACS) untuk sesi 2014-2017 bagi menggantikan penyandang jawatan sebelum ini, iaitu Datuk Omar Osman yang mengambil keputusan untuk tidak mempertahankan jawatan tersebut. Pengalaman selama 29 tahun dalam gerakan kesatuan sekerja melayakkan beliau untuk dilantik ke jawatan tertinggi itu. Tambahan pula, beliau bukan muka baharu dalam CUEPACS, malah sebelum ini beliau pernah memegang jawatan Timbalan Presiden 1 dalam pergerakan tersebut. Dari segi kerjaya pula, beliau mula berkhidmat dalam sektor awam pada tahun 1978. Kini, beliau bertugas sebagai Penolong Pegawai Tadbir Tertinggi di Majlis Bandaraya Kuala Terengganu.

 

S1 : Pada 28 Oktober 2011 yang lalu, Pekeliling Bil. 9 2011 berjudul “Panduan Penggunaan Bahasa Kebangsaan dalam Perkhidmatan Awam” dilancarkan. Dalam pekeliling ini terkandung penegasan yang lebih jelas tentang keperluan penjawat awam khususnya, menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa urusan rasmi. Di manakah letaknya kepentingan program Audit Bahasa Melayu yang dianjurkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) bagi memastikan pekeliling ini dipatuhi oleh warga penjawat awam?

Sebelum saya menjawab soalan tersebut, saya hendak menyatakan bahawa perlembagaan kita memperuntukkan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi yang perlu digunakan dalam semua urusan rasmi kerajaan. Dalam hal ini, kita ada 730 agensi kerajaan di seluruh negara yang akan berinteraksi antara satu sama lain. Pentingnya Audit Bahasa Melayu ini diberi penekanan kerana hari ini kita nampak penggunaan bahasa Melayu tidak menepati 100 peratus seperti yang dikeluarkan oleh DBP, umpamanya dalam surat-menyurat. Keduanya saya lihat penjawat awam ini tidak diberi latihan yang menyeluruh. Selain itu, latihan yang berterusan perlu diberikan kepada penjawat awam supaya mereka menggunakan bahasa Melayu yang betul ketika menulis surat atau laporan seperti yang ditetapkan oleh DBP.

               Pekeliling yang dikemukakan ke peringkat negeri, badan berkanun dan kerajaan tempatan juga mestilah dipatuhi. Tetapi realitinya perkara ini dipatuhi apabila adanya pertandingan sempena Bulan Bahasa atau pertandingan pengiklanan. Penggunaannya dari segi surat-menyurat ini kita nampak masih lagi terdapat penggunaan bahasa yang tidak tepat, tetapi masih juga ditandatangani oleh ketua jabatan. Ertinya, kedua-dua pihak tidak faham. Jadi aspek ini perlu diberi penekanan kepada kedua-dua pihak.

IMPERIALISME BAHASA ITU BAHAYA

Dato’ Dr. Anwar Ridhwan

 Beliau merupakan salah seorang Sasterawan Negara. Sebagai penulis yang sering memerhati senario masyarakat sekeliling, beliau bukan sahaja merakam tetapi turut meluahkan sudut pandangannya yang kritis menerusi karya hebat yang pernah dihasilkan seperti Hari-hari Terakhir Seorang Seniman, Arus dan Naratif Ogonshoto. Kehebatan karya beliau ini nyata terserlah apabila dinobatkan sebagai penerima beberapa hadiah sastera seperti Hadiah Novel Gapena-Yayasan Sabah, 1979, Hadiah Sastera Malaysia 1984/1985 dan Hadiah Sastera Perdana Malaysia 2000/2001. Kebolehan beliau bukan hanya diiktiraf di dalam negara, malah turut mendapat penghargaan pada peringkat serantau apabila pada tahun 2002, beliau menerima anugerah SEA Write di Bangkok, dan Hadiah Sastera Majlis Sastera Asia Tenggara.

S.1: Setelah tamatnya era perang dunia, kita tidak lagi berhadapan dengan ancaman penaklukan negara kuasa besar. Namun begitu, tanpa kita sedar, suatu bentuk penaklukan baharu mula menjajah minda masyarakat dunia yang dikenal sebagai “imperialisme bahasa”. Apakah sebenarnya yang dimaksudkan dengan “imperialisme bahasa” ini dan sejauh manakah bahayanya kepada masyarakat dunia?

Memang, kini seolah-olah tiada ancaman penaklukan negara kuasa besar ke atas negara-negara kecil. Namun begitu, keadaan ini mungkin tidak kekal, terutamanya apabila wujud kepentingan ekonomi. Sementara kita melihat tiadanya ancaman tersebut, sebenarnya imperialisme terus berlaku melalui pengembangan radas-radas ilmu pengetahuan, perniagaan dan budaya.

            Imperialisme bahasa merupakan satu konsep linguistik yang melibatkan pemindahan sebuah bahasa yang dominan kepada orang lain. Pemindahan itu melakarkan kuasa ekonomi dan budaya dominan yang datang bersama-sama dengan bahasa tersebut. Oleh sebab bahasa merupakan produk budaya, imperialisme linguistik tidak dapat dipisahkan daripada imperialisme budaya.

            Kalau kita membaca buku Robert Phillipson yang bertajuk Linguistic Imperialism yang diterbitkan pada tahun 1992, dinyatakan bahawa sejumlah penganalisis Rusia, sedar bahawa Barat telah menggunakan bahasa Inggeris sebagai bahasa dunia kapitalisme dan untuk tujuan mendominasi dunia.

Dedahkan Nikmat Ilmu Kepada Masyarakat

Prof. Dr. Roosfa Hashim

Beliau tidak asing lagi dalam dunia perbukuan negara. Beliau berpengalaman luas sebagai wartawan majalah, editor buku di beberapa penerbit buku di Kuala Lumpur dan Petaling Jaya serta pernah menjadi penyunting di Penerbit UKM. Projek pertama beliau di Penerbit UKM, Memoir Arena Wati telah berjaya meraih tiga hadiah utama dalam Anugerah Buku Kebangsaan 1992 dan beliau sendiri dianugerahi sebagai Editor Terbaik 1992 oleh Majlis Buku Kebangsaan Malaysia (MBKM). Selain menumpukan perhatian terhadap tugas sebagai editor, beliau juga giat menulis untuk akhbar dan majalah, menjadi penyusun indeks, serta mengendalikan bengkel penulisan dan penyuntingan untuk para pensyarah dan penulis. Selain tulisannya tentang penerbitan ilmiah, Roosfa Hashim juga menulis biografi beberapa tokoh di negara ini. Selepas meninggalkan Penerbit UKM, beliau menumpukan perhatiannya sebagai ahli akademik di universiti yang sama sehingga dilantik ke jawatan Prof. Madya. Beliau kemudian mendapat tawaran menjadi Pengarah Penerbit Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM) sejak setahun yang lalu. Genap setahun beliau menjadi Pengarah Penerbit UIAM, editor Dewan Bahasa mendapatkan beliau bagi meninjau pendapatnya tentang beberapa aspek dalam usaha mempopularkan istilah menerusi jurnal dan buku ilmiah.

Assalamualaikum, barangkali belum terlambat bagi Dewan Bahasa mengucapkan tahniah atas pelantikan Prof. sebagai Pengarah Penerbit UIAM. 

Prof. Roosfa: Waalaikumussalam, terima kasih. Pelantikan ini suatu amanah, tanggungjawab yang besar dan berat. Penerbitan suatu tugas keilmuan yang bukan mudah. Saya berharap dan berdoa agar saya dapat memberikan sedikit sebanyak sumbangan kepada UIAM khasnya dan umat Islam amnya.

Pada pandangan Prof., adakah usaha penggubalan dan pembentukan istilah dalam bahasa Melayu yang sudah sekian lama dilakukan hasil gandingan Dewan Bahasa dan Pustaka dengan institusi pengajian tinggi (IPT) dapat membantu meningkatkan taraf bahasa Melayu kepada bahasa ilmu?

Prof. Roosfa: Ada banyak cara kita dapat meningkatkan taraf bahasa Melayu menjadi bahasa ilmu. Satu daripadanya adalah dengan mencipta dan membentuk istilah baharu. Ilmu berkembang dan istilah baharu memang perlu sebagai alat bagi setiap sarjana mengungkapkan ilmu mereka. Oleh itu, DBP telah membantu dan memberikan sumbangan besar dalam meningkatkan taraf bahasa Melayu. Walau bagaimanapun, setiap sarjana mestilah juga memikul tanggungjawab bagi mencipta istilah baharu dalam bidang masing-masing. Tanggungjawab membentuk istilah baharu bukan hanya terletak pada DBP sahaja. Ironinya, apabila sarjana tidak mencipta istilah baharu, masyarakat menciptanya dan kemudian para sarjana pula mengambilnya dan mengungkapkannya dalam perbahasan mereka.

___

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa, Julai 2014

PU4

Pengajian Melayu Mempromosikan Kearifan Peribumi

Profesor Dr. Nor Hashimah Jalaluddin

Beliau berpengalaman luas dalam bidang Semantik dan Pragmatik dan banyak membuat penyelidikan tentang bidang ini melalui pelbagai geran yang diperuntukkan oleh Kementerian Sains, Teknologi dan Alam Sekitar,Kementerian Pendidikan dan Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM). Hasil kajiannya ini dibentangkan dipelbagai forum sama ada di dalam atau luar negara sehingga ada antaranya yang layak diiktiraf sebagai pemenang anugerah kertas kerja terbaik pada peringkat kebangsaan dan dunia. Kejayaan ini telah melayakkan beliau untuk tersenarai sebagai penyelidik cemerlang. Baru-baru ini, beliau dipertanggungjawabkan untuk menerajui Institut Alam dan Tamadun Melayu (ATMA) UKM, sebuah institusi penyelidikan yang memfokuskan kajian dalam empat bidang tujahan utama, iaitu Arkeologi dan Budaya Visual Melayu, Bahasa, Persuratan Melayudan Linguistik, Pembinaan Teori dan Epistemologi Melayu serta Sains dan Teknologi Alam Melayu.

Untuk itu, Dewan Bahasa baru-baru ini berkesempatan untuk menemu bual beliau bagi mendapatkan pandangan tentang Pengajian Melayu dan potensi bidang pengajian ini dalam era teknologi maklumat dan komunikasi. Selain itu, wawancara ini bertujuan untuk menyelami hasrat dan tekad beliau dalam merangka hala tuju yang bakal dibawa selaku nakhoda baharu ATMA.

Pengajian Melayu salah satu bidang tertua di Malaysia. Pengajian ini lahir bersama-sama dengan penubuhan Universiti Malaya (UM) dan Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM). Pada pandangan Prof., adakah bidang pengajian ini diwujudkan bagi melahirkan ilmuwan bahasa, sastera dan budaya sahaja?

Dari sudut sejarah, dahulu di UKM adanya Institut Bahasa, Kesusasteraan dan Kebudayaan Melayu (IBKKM), pada waktu itu belum masuk sains, teknologi dan sebagainya. Gagasan pada tahun 70-an adalah untuk memartabatkan bahasa Melayu sebab universiti ini (UKM) memang ditubuhkan sebagai universiti yang memartabatkan bahasa Melayu, satu-satunya universiti yang menerima kemasukan pelajar dari sekolah aliran Melayu. Dahulu kita ada sekolah berpengantar bahasa Inggeris dan pengantar bahasa Melayu.

___

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa, Mei 2014.