Sedikit tetapi Banyak

Menyedari tentang risiko bahasa peribumi yang terdedah kepada kepupusan, maka Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengisytiharkan tahun 2019 sebagai Tahun Bahasa Peribumi.

     Pengisytiharan ini bertujuan menarik perhatian dan kesedaran dunia tentang kepentingan bahasa peribumi sebagai subjek global, yang melibatkan ancaman kepupusan bahasa peribumi dan keperluan penting serta mendesak untuk memulihara, menyuburkan serta mempromosikan bahasa peribumi.

    Berdasarkan kajian, kini terdapat 6809 bahasa peribumi yang masih hidup. Pengkaji bahasa peribumi mendedahkan bahawa sebanyak 90 peratus daripada jumlah tersebut mepunyai kurang daripada 100 000 orang penutur.

    Dapatan ini bermakna bahawa terdapat kira-kira 6100 bahasa peribumi yang diancam kepupusan. Dari segi jumlah penutur, didapati 46 bahasa mempunyai seorang penutur, manakala 357 bahasa mempunyai kurang daripada 50 orang penutur.

     Hal yang sama turut berlaku terhadap bahasa peribumi di Malaysia. Sebagaimana yang disentuh oleh Dr. Mohd Sharifudin Yusop dalam ruangan “Temu bual Bahasa” (halaman 30-33), berdasarkan dapatan kajian beliau terhadap 18 suku Orang Asli di Semenanjung Malaysia, kosa kata bahasa Orang Asli berjumlah 3000 hingga 5000 sahaja berbanding dengan bahasa Melayu yang mencecah sejuta lebih kosa kata.

    Dengan jumlah masyarakat Orang Asli di Semenanjung Malaysia yang dianggarkan 200 000 orang, ada sesetengah orang bertanggapan sinis terhadap bahasa masyarakat peribumi.

    Dalam hal ini, dengan jumlah masyarakat Orang Asli di Semenanjung Malaysia yang kecil ini, ada sesetengah orang yang berpendapat bahawa bahasa peribumi tidak signifikan dengan arus perdana kerana tidak mempunyai nilai ekonomi dan tidak komersial. Sedangkan bahasa peribumi mempunyai potensinya dan manfaatnya, khususnya yang berkaitan dengan kearifan tempatan.

    Dalam bahasa peribumi terkandung kesedaran kolektif masyarakat yang menyimpan warisan ilmu pengetahuan sejarah budaya, tradisi, jati diri dan kenangan unik manusia.

Asal ada, kecil pun pada.

Ritah Yahaya

asli

Bahasa Kentaq dan Pelestariannya

Oleh Noor Saadah Salleh dan Mohd Sharifudin Yusop

asli

       Istilah “bahasa ibunda” yang digunakan untuk menggambarkan bahasa utama seseorang penutur menunjukkan bahawa bahasa ibu ialah bahasa warisan utama kepada anak-anak. Pertembungan bahasa telah membuka ruang kepada kewujudan pemilihan bahasa yang disebabkan oleh keadaan atau situasi penggunaan sesuatu bahasa. Perbezaan latar belakang bahasa menyebabkan ada antara bahasa yang menjadi pilihan utama dan ada bahasa yang disishkan. Hal ini berkaitan rapat dengan sikap penutur bahasa.

     Menurut Noriah Mohamed dalam “Pelestarian Turunan, Penelusuran Moyang: Pengadunan Sosiolinguistik dan Linguistik Peribumi”, persekitaran mempengaruhi bahasa dan bahasa mempengaruhi tanggapan penuturnya terhadap persekitaran. Oleh hal yang demikian, kemusnahan ekologi, sama ada linguitik ataupun bukan linguistik merupakan bencana yang membawa kemusnahan kepada sistem linguistik itu.

    Pertembungan bahasa atau kontak bahasa telah mencetuskan situasi dwibahasa atau pelbagai bahasa dalam sesebuagh masyarakat. Bagi dwibahasa atau berbilang bahasa, domain merupakan penanda aras penting dalam menilai tingkah laku seseorang penutur. David Crystal dalam Language Death telah menghuraikan berkaitan kematian dan kelestarian bahasa.

     Menurut beliau, terdapat beberapa faktor yang mempengaruhi kematian kelestarian sesuatu bahasa. Bahasa boleh mati disebakan kematian penutur bahasa yang disebabkan oleh pelbagai faktor, antaranya termasuklah bencana alam, penyakit, peperangan kerana perbezaan etnik atau fahaman.

Petikan ini dipetik dari majalah Dewan Bahasa terbitan April

2

“Bahasa Inggeris Tidak Menyumbang kepada Sains dan Teknologi.”

2

Profesor Dato’ IR. Dr. Wan Ramli bin Daud diiktirafkan “Minda Saintifik Paling Berpengaruh di Dunia 2015“. Beliau merupakan mantan Pengarah Pengasas Institut Sel Fuel, Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) 2007-2014. Kini, beliau merupakan Profesor Kejuruteraan Kimia di Fakulti Kejuruteraan dan Alam Bina, UKM dan Felo Penyelidikan (Lantikan Bersama) di Institut Sel Fuel, UKM.

     Baru-baru ini, Editor Dewan Bahasa (DB) Ritah Yahaya dan Penolong Editor, Siti Nur Hidayah Othman Bakar berpeluang menemu bual beliau mengenai bahasa Melayu dalam sains dan teknologi.

DB: Bolehkah Profesor Dato’ ceritakan secara belakang pendidikan Profesor Dato’?

PDW: Saya dilahirkan di Kampung Tanah Liat, Bukit Mertajam, Pulau Pinang pada tahun 1955. Bapa saya merupakan seorang anggota polis, ibu saya pula seorang suri rumah. Saya anak ketiga daripada tujuh orang adik-beradik. Sebagai keluarga polis pada Zaman Darurat, kami kerap berpindah-randah dari Gurun, Kedah, Ipoh dan Taiping, Perak.

      Saya mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Jalan Connolly, Ipoh (1961-1965). Kemudian, saya belajar di Sekolah Kebangsaan Taiping (1966-1967). Pada tahun 1967, saya menduduki peperiksaan untuk ke sekolah berasrama penuh beraliran Inggeris, dan saya terpilih melanjutkan pelajaran di Sekolah Dato’ Abdul Razak (SDAR) di Tanjung Malim, Perak (1968-1971), dan di SDAR, Seremban (1972-1973).

DB: Apakah faktor yang menarik minat Profesor Dato’ terhadap sains kejuruteraan?

PDW: Saya mula berminat dengan bidang sains ketika di sekolah menengah, iaitu di SDAR. Minat awal saya dalam sains bermula di Perpustakaan SDAR. Saya menghabiskan kelas persiapan petang dan malam saya di situ.

     Selain novel sains fiksyen klasik karya Jules Verne dan Edgar Rice Burrough, Siri McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology dan Siri Science Time -Life telah membuka sebuah dunia baharu telah membuka sebuah dunia baharu sains yang mengagunkan. Saya juga aktif dalam Persatuan Sains SDAR (1972-1973), dan menjadi presiden persatuan tersebut pada tahun 1972.

     Saya sangat tertarik dengan teknologi roket selepas membaca risalah NASA mengenai misi angkasa lepas Amerika Syarikat yang dibekalkan oleh Lincoln Centre di Kuala Lumpur. Wira sains saya ketika itu ialah Dr. Werner von Braun, ahli sains roket Jerman yang membina roket, Saturn V. Roket tersebut membantu pendaratan angkasawan Amerika Syarikat yang pertama di bulan dalam projek Apolla. Saya cuba membina beberapa batang roket kecil daripada mercun di rumah, tetapi kurang berjaya dan nyaris membakar rumah.

    Saya juga berminat dengan teknologi sel fuel (bahan api fosil) yang menghasilkan tenaga elektrik daripada hidrogen yang pertama kali digunakan dalam kapsul angkasa lepas Amerika Syarikat, Gemini yang kini menjadi bidang utama penyelidikan saintifik saya.

Temu bual ini dipetik dari majalah Dewan Bahasa bulan Mac

1

Teknologi Bahasa Data Raya Bahasa Melayu

Oleh NORHAFIZAH MOHAMED HUSIN

1

      Internet yang lahir pada 30 Ogos 1969 dengan nama asalnya ARPANET, menyediakan satu dunia baharu untuk manusia. Internet merupakan rangkaian yang menghubungkan semua komputer yang ada di dunia. Perangkaian ini dapat menyalurkan pelbagai maklumat antara komputer dengan komputer yang lain.

     Dengan adanya kemudahan ini, manusia meletakkan pelbagai data yang dipaparkan dalam bentuk teks, gambar, bunyi, dan video yang kesemuanya menggunakan bahasa tabii atau bahasa yang digunakan sehari-hari oleh manusia, yang boleh dicapai dari seluruh dunia menggunakan bahasa yang khusus.

     Bahasa khusus yang dikenali sebagai “protokol” ini membolehkan data dipindahkan melalui rangkaian Internet. Data tersebut akan diformatkan dalam bentuk paparan laman web dan membentuk jalinan maklumat yang embina World Wide Web (www/web), sesuai dengan sifatnya, languange is the fabrics of the web.

iHerb offers a selection of all-natural products ranging from vitamins as well as supplements to grocery stores, family pet care, individual treatment, dental treatment, and also much more. Whether you’re a new client buying your first purchase from iHerb or positioning your initial order with iHerb,  offers a range of iHerb discount codes as well as iHerb voucher codes such as iHerb promotion codes for $5, iHerb free shipping, as well as much more.

     Seiring dengan kemunculan web, timbul konsep K-Ekonomi atau Knowledge Economy yang dipopularkan oleh Peter Drucker pada tahun 1969. K-ekonomi merupakan satu konsep yang menggunakan data laman web, yang dipaparkan dan dipindahkan melalui Internet untuk membantu manusia membuat pelbagai keputusan yang memberikan nilai ekonomi. Semakin banyak data bernilai ekonomi kepada sesuatu pihak, maka semakin berkuasalah pihak tersebut dalam mendominasi kemajuan material.

     Teknologi berasaskan maklumat yang semakin giat, memerlukan kaedah pemindahan data yang lebih sifat menyeluruh. Oleh hal yang demikian, lahirlah bidang Teknologi Maklumat dan Komunikasi (TMK) yang dipopularkan pada tahun 1997.

Petikan ini dipetik dari majalah Dewan Bahasa bulan Mac

3

Bahasa Melayu dan Teknologi Pintar

3

Salam hormat pembaca Dewan Bahasa (DB) yang budiman. Dalam keluaran lepas, DB mengetengahkan tema abahasa Melayu melalui artikel “Bahaa Melayu dan Rekayasa Warisan Maritim Melayu”. Dalam artikel tersebut, penulisnya memperkatakan peristilahan bahasa Melayu dan kehebatan teknologi pembinaan kapal Melayu pada zaman silam.

      DB Mac ini pula menyentuh persoalan tentang potensi bahasa Melayu pada era Teknologi, Maklumat dan Komunikasi yang kini memasuki fasa Revolusi Industri Keempat (RI4).

     RI4 yang dikaitkan dengan elemen dan teknologi pintar, menjadikan Kecerdasan Buatan atau Artificial Intelligence sebagai teras utama. Selain itu, RI4 yang turut dikaitkan dengan Internet Pelbagai Perkara atau Internet of Things (IoT), Internet Kebendaan robotik, cyborg, dan Data Raya (Big Data), yang memainkan peranan penting dalam setiap aspek kehidupan seharian manusia. Kecerdasan Buatan ialah program komputer yang dirancang untuk memecahkan permasalahan rutin yang dikerjakan oleh manusia atau haiwan.

     Stephen Hawking, seorang ilmuwan fizik teori terkemuka mengatakan bahawa Kecerdasan Buatan akan melampaui kemampuan manusia yang akan menciptakan satu bentuk baharu kehidupan.

     Kecerdasan Buatan berupaya mengubah cara hidup, masyarakat, nilai, norma, dan persepsi mengenai manusia, yakni mencabar kesemulajadian. Sementara, Kai Fu Lee, pakar Kecerdasan Buatan China dalam CBS News pada 11 Januari 2019, engatakan bahawa sebanyak 40 peratus pekerjaan yang ada di dunia ini, dapat dilakukan oleh mesin dalam tempoh 15 hingga 25 tahun mendatang.

RITAH YAHAYA

36-37-1

Kesantunan dalam Penulisan

36-37-1

 

Judul             : Kesantunan Bahasa dalam Pengurusan, Pentadbiran dan Media

Penulis        : Asmah Haji Omar

Penerbit     : Dewan Bahasa dan Pustaka

Tahun           : 2018

Harga          : RM 20.00

Kesantunan berbahasa dalam kalangan masyarakat Malaysia, terutama generasi muda kini kian terhakis. Kesantunan berbahasa berperanan memupuk dan mewujudkan keharmonian dalam masyarakat. Kesantunan berbahasa merujuk kesopanan dan kehalusan ketika berkomunikasi sama ada secara lisan ataupun tulisan terhadap orang yang dihormati, setaraf atau mempunyai kedudukannya daripada kita. Kesantunan berbahasa merupakan kunci maruah diri, keluarga serta keturunan. Kesantunan berbahasa memperlihatkan peribadi diri.

      Kesantunan Bahasa dalam Pengurusan, Pentadbiran dan Media memperkatakan kesantunan atau kesopanan dalam aspek penulisan. Buku yang mengandungi 163 halaman ini dibahagikan kepada enam bab. Bab Pertama – “Orang Berbudi Kita Berbahasa”; Bab Kedua – “Kesantunan Surat-Menyurat”; Bab Ketiga – “Kesantunan Mesyuarat”; Bab Keempat – “Kesantunan Laporan Akhbar”; Bab Kelima -“Kesantunan Lapooran Akhbar”; dan Bab Keenam – “Kesantunan Iklan”.

     Dalam bab pertama, pengarang menghuraikan berbagai-bagai ungkapan dalam bahasa Melayu yang menggambarkan tingkah laku yang diingini oleh masyarakat, antaranya termasuklah budi bahasa, adab tertib, budi pekerti, sopan santun, etika, dan etiket. Dalam komunikasi, beberapa peraturan perlu dipatuhi untuk menjaga air muka dan menggelakkan rasa tersinggung.

     Dalam bab kedua, pengarang membincangkan kesantunan bahasa dalam surat rasmi dan surat separa rasmi. Pengarang menjelaskan bahawa surat rasmi, surat separa rasmi (memo dan pekeliling) disediakan dalam konteks urusan pejabat, sama ada pejabat kerajaan, separa kerajaan, ataupun badan perniagaan. Pengarang turut menyentuh peraturan standard menulis surat rasmi. Penulisan surat rasmi dan separa rasmi mempunyai bingkai format dan bingkai bahasa.

Ulasan buku dipetik dari majalah Dewan Bahasa terbitan Februari

“Bahasa Melayu sebagai Kebanggaan Budaya.”

Baru-baru ini Editor Dewan Bahasa (DB) berpeluang menemu bual Profesor Madya Dr. Awang Azman Awang Pawi, pensyarah di Jabatan Sosiobudaya dan Kesenian, Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya tentang ilmu tempatan (local knowledge), kepandaian tempatan (local genius), ilmu asli (indigenous knowledge), ilmu tradisi (traditional knowledge), dan ilmu ekologi (ecological knowledge). Ikuti temu bual Penolong Editor DB, Siti Nur Hidayah Othman Bakar dengan Profesor Madya Dr. Awang Azman Awang Pawi.

DB: Boleh Dr. definisikan kearifan tempatan atau local wisdom? Bolehkah Dr. berikan contoh?

DAA: Kearifan tempatan merujuk kombinasi pengetahuan dan tradisi masyarakat yang spesifik seperti kebijaksanaan cerdik pandai dalam lingkungan setempat sama ada peringkat kampung, daerah mahupun kawasan yang luas seperti negeri atau sejagat. Kebijaksanaan ini dapat dilihat dalam usaha memenuhi keperluan hidup bermasyarakat di samping kepentingan kelangsungan bersama. Hasilnya dapat dilihat dalam ilmu-ilmu setempat yang dibangunkan oleh golongan cerdik pandai. Contohnya makanan kesihatan seperti herba, ulam dan sayur untuk mencegah penyakit kencing manis dengan menggunakan peria katak yang direbus mampu mengurangkan kadar gula dalam badan.

       Selain itu juga, pengetahuan dan tradisi dikembangkan dalam konteks yang lebih moden seperti contoh sayur peria itu dibuat dalam bentuk kapsul, air jus, dan serbuk. Produk makanan yang menggunakan ulam-ulaman sebagai bahan dalam coklat merupakan hasil inovasi sekumpulan pelajar dari Fakulti Sains Pentadbiran dan Pengajian Polisi, UiTM Shah Alam.

….

DB: Kearifan tempatan secara individu dan sosial memunculkan watak dan sikap. Kearifan temapatn diharapkan mampu memberikan sumbangan dalam pembinaan watak masayrakat (character building). Bolehkah Dr. jelaskan?

DAA: Kearifan tempatan ini bersifat sejagat dan boleh dikongsi bersama-sama, misalnya sukan American Football yang merupakan gabungan sukan bole sepak dan ragbi. American Football yang menjadi sukan kebanggaan rakyat Amerika Syarikat, dimainkan pada musim luruh. Peraturan kaedah bermain American Football disejagatkan walaupun bola sepak bermula di United Kingdom. American Football dikembangkan ke serata dunia melalui penganjuran Internatinal American Football.

….

DB: Kearifan tempatan, termasuk ritual, muzik, sastera, bahasa, seni, pertukangan, dan sebagainya, membentuk imej, identiti dan nilai masyarakat. Bolehkah Dr. huraikan?

DAA: Dalam masyarakat Melayu, terdapat pelbagai bentuk kearifan tempatan yang diwarisi daripada satu generasi kepada generasi yang lain. Di samping kearifan yang bersifat fizikal seperti teknologi, seni makan, ukir dan pertukangan Melayu, terdapat juga kearifan yang bukan bersifat kebendaan, antaranya termasuklah seni mempertahankan diri, bahasa, ilmu pengetahuan, dan seumpamanya. Secara mudahnya, identiti dan nilai masyarakat membentuk pengetahuan asas yang diperoleh daripada pengalman hidup dan hasil berinteraksi dengan alam semula jadi. Hal ini juga berkait rapat memahami keadaan lingkungan alam sekitar, yang kemudiannya melakukan adaptasi terhadap keadaan sedia da. Kearifan tempatan boleh wujud dalam bentuk konkrit dan abstrak, tetapi ciri yang penting ialah diperoleh hasil daripada kebijaksanaan masayarakat setempat melalui pengalaman kehidupan.

Temu bual ini dipetik dari majalah Dewan Bahasa bulan Februari