Bahasa Kewartawanan: Membersihkan “Sampah” dalam Bahasa

Oleh NOORDIN ZAKARIA

Kita biasa mendengar tuduhan merendah-rendahkan keupayaan bahasa Melayu, kononnya bahasa Melayu terlalu berjela-jela dan tidak mampu memberikan makna yang tepat. Adakah tuduhan ini benar dan berasas? Adakah bahasa Melayu tidak mempunyai keupayaan atau pengguna bahasa ini sendiri sebenarnya tidak mampu menggunakannya dengan betul?

Sesetengah orang mungkin tidak menyedari kewujudan satu laras bahasa yang mampu menangkis tanggapan negatif tersebut. Laras berkenaan ialah laras kewartawanan (journalistic language).

Dari segi makna, laras bahasa ialah sejenis kelainan gaya dan disiplin bahasa berdasarkan penggunaannya dalam bidang tertentu. Kelainan itu dapat dilihat dari segi pemilihan kata, ayat atau istilah berdasarkan keperluan dan kesesuaian bidang berkenaan. Ahli bahasa bersepakat menyatakan bahawa perbezaan laras bahasa bukan suatu kesalahan atau larangan. Malah, menurut Kamarudin Husin menerusi bukunya, “Laras Bahasa”, bukanlah sesuatu yang aneh bagi seseorang memiliki beberapa laras bahasa yang berbeza sama ada berbentuk lisan atau tulisan. Dalam konteks ini, tidaklah menjadi suatu kesalahan apabila mengaplikasikan bahasa kewartawanan dalam penggunaan harian, dan bahasa ini bukan semata-mata untuk bidang kewartawanan.

Apakah bahasa kewartawanan? Bahasa kewartawanan merupakan satu daripada laras bahasa yang pelbagai seperti juga laras bahasa sains, perubatan, undang-undang, perniagaan, sukan, agama, sastera dan seni. Laras bahasa kewartawanan biasanya digunakan oleh wartawan semasa menulis berita dan rencana. Berbanding dengan rencana, berita biasanya lebih banyak mempunyai ciri bahasa kewartawanan. Ciri asas bahasa kewartawanan ialah mudah, ringkas, padat dan tepat serta mementingkan fakta. Ciri utama laras bahasa ini ialah penjimatan perkataan (economy of words). Dalam kata lain, laras bahasa ini ialah bahasa “antipemborosan perkataan”.

Berdasarkan ciri utama dan ciri asas inilah bahasa kewartawanan mampu membersihkan “sampah” dalam bahasa. Contoh mudah “sampah” dalam bahasa ialah frasa “mengekorinya dari belakang”. Berbeza dari sudut ilmu logik, sekali imbas tidak ada kesalahan tatabahasa yang ketara pada frasa ini. Malah, sebahagian besar ahli bahasa akan menganggap ayat ini sudah “sempurna” dan bebas daripada kesalahan bahasa. Namun, di sisi bahasa kewartawanan, frasa tersebut mengandungi kesalahan yang amat ketara dan besar.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, November 2012.

Leave a Reply