Baba dan Peranakan Pembentukan Bahasa dan Kebudayaan

Oleh AWANG AZMAN AWANG PAWI

Dalam kalangan negara yang pernah dijajah, khususnya kepulauan Melayu, kedatangan etnik Cina merupakan antara penyumbang penting kepada pembentukan kebudayaan “baharu ” . Kebudayaan tersebut terhasil daripada usaha etnik Cina yang cuba mengadaptasi kebudayaan asal dengan kebudayaan peribumi di dunia Melayu. Dalam konteks percampuran sosial ini, terbentuklah istilah Baba dan Peranakan yang popular pada zaman kolonial.

Menurut Frank Swettenham, istilah Baba merujuk anak lelaki Negeri-negeri Selat tanpa mengira sama ada anak tersebut Cina, Inggeris, Hindustani mahupun campuran E ro p a h . Baba bermaksud lelaki atau bapa menurut pengertian orang Melayu. Seorang Baba bermakna seorang lelaki yang lazimnya menjadi ketua keluarga. Keturunan Baba bermaksud keturunan campuran Cina di Negeri Selat.

Menurut Tan Chee-Beng, Baba ialah masyarakat Cina yang mengaitkan diri mereka sebagai penutur bahasa Melayu dan beridentitikan budaya Melayu. Beliau percaya kewujudan Baba ini terhasil daripada imigran Cina yang berkahwin dengan wanita tempatan dan mempelajari bahasa Melayu serta menjadikannya sebagai bahasa ibunda mereka. Inilah usaha terawal masyarakat Cina dalam menyesuaikan diri dengan budaya tempatan.

Ada yang mengatakan bahawa istilah Baba berasal dari Indonesia, yang bermaksud “bapak” atau “tuan”, dan digunakan sebagai tanda hormat terhadap status seseorang itu dalam masyarakat. Variasi daripada penggunaan istilah “bapak” bertukar menjadi Baba setelah zaman-berzaman. Hal ini menunjukkan bahawa istilah Baba sudah lama wujud di kepulauan Melayu.

Sebenarnya, Baba merupakan kata pinjaman daripada bahasa Parsi untuk panggilan sapaan sebagai tanda hormat bagi datuk dan nenek. Baba juga merujuk lelaki kelahiran negeri Selat. Istilah ini pada mulanya dipopularkan oleh penutur Hindustani dan kemudian menjadi rujukan khusus kepada kelompok lain. Begitu juga dengan istilah Nyonya yang sangat popular pada zaman kolonial. Nyonya bermaksud wanita atau mevrouw dalam bahasa Belanda. Menurut Joo Ee Khoo, etimologi Nyonya dipercayai daripada ungkapan Jawa sebagai kata hormat. Makna Nyonya dalam masyarakat kolonial Belanda di Indonesia ialah wanita asing yang sudah berkahwin. Masyarakat Jawa pada dahulu kala cenderung menyebut Nyonya terhadap warga asing dan yang menyerupai warga asing. Lazimnya, Nyonya merupakan gelaran wanita kelas tinggi dalam masyarakat kolonial di Indonesia.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, September 2012.

Leave a Reply