Asal Usul Dayak

Oleh Awang Azman Awang Pawi

Istilah Dayak dan kategori Dayak didapati lebih kepada tindakan sistem kolonial untuk menggambarkan etnik peribumi yang bukan beragama Islam di Sarawak. Mengikut catatan Hugh Low, sebelum menjadi residen Perak yang keempat, beliau pernah mengikut James Brooke ke Sarawak hingga menghasilkan sebuah buku berjudul Sarawak: Its Inhabitants and Productions pada tahun 1889.

Dalam buku tersebut, Low menyatakan istilah Dayak digunakan oleh Brooke untuk merujuk kaum peribumi bukan Islam. Menurut Brooke, Dayak terbahagi kepada dua kelompok, iaitu Dayak Laut dan Dayak Darat. Brooke memperoleh maklumat ini daripada Dayak Bukit yang tinggal di sekitar Kuching. Dayak Bukit merujuk kelompok Dayak yang tinggal di kawasan tinggi untuk berlindung daripada serangan kelompok Dayak Laut. Lama-kelamaan, kelompok bukit dikenali sebagai Dayak Darat dan kelompok laut dikenali sebagai Dayak Laut.

Dalam konteks Sarawak, istilah Dayak merujuk kepelbagaian etnik yang lazimnya bukan Islam dan tidak menggunakan bahasa Melayu. Istilah Dayak terus kekal apabila pihak kolonial mula menguasai kawasan pedalaman Borneo hujung abad ke-18.

Hugh Low telah menggunakan istilah Dayak sejak tahun 1889 lagi. Kenyataan ini bercanggah dengan pendapat pihak Kementerian Pelajaran Seksyen Penilaian Budaya Kalimantan Timur bahawa seorang saintis bernama Dr. August Kaderland merupakan orang yang pertama menggunakan istilah Dayak sejak 1895.

Istilah Dayak yang diungkapkan oleh pihak kolonial hanyalah untuk memudahkan pihaknya mengenal pasti ras berdasarkan perspektif kebudayaan dan pemahaman mereka. Brooke juga mencipta istilah Dayak Laut yang merujuk masyarakat Iban. Sebelum wujudnya hubungan dengan Eropah, tidak ada ungkapan khusus untuk mengekspresikan unit kebudayaan mereka kerana mereka lebih selesa dikenal pasti berdasarkan sungai yang berada di sekitar petempatan mereka.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa September 2011. Sila dapatkan di pasaran sekarang.

Kongsi Artikel
  • Print
  • Facebook
  • PDF
  • Twitter
  • Yahoo! Bookmarks

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>