Pemerkasaan Bahasa Melayu dan Sejarah Pembentukan Malaysia

Oleh ROZITA CHE RODI dan HASHIM MUSA

Negara yang Bersifat Heterogen

Malaysia merupakan sebuah negara yang mempunyai penduduk yang berbilang kaum, keturunan, budaya, bahasa ibunda dan agama. Malaysia bukan sahaja sebuah negara yang padu dari segi komposisi penduduknya, tetapi juga merupakan negara yang heterogen, iaitu berkepelbagaian dari segi kaum, keturunan, budaya, bahasa, dan agama. Walaupun Bumiputera ialah kaum majoriti dan agama Islam. Oleh hal yang demikian, bagi negara yang bersifat heterogen, iaitu yang mempunyai pelbagai kaum, etnik, keturunan, budaya, agama, dan bahasa seperti Malaysia, satu formula atau strategi yang kukuh mesti diperoleh demi membentuk keutuhan budaya atau cultural solidarity untuk melonjakkannya ke status negara maju.

Konsep Perpaduan Negara dan Integrasi Budaya

Faktor keutuhan atau perpaduan (solidarity) budaya yang padu ialah sepunya dalam unsur nilai, norma, adat, tradisi, ritual, dan cara hidup termasuklah agama dan bahasa. Namun begitu, Malaysia yang merupakan negara yang jamak etnik, keturunan, adat, budaya, agama, dan bahasa ibunda, tidak memungkinkan suasana sepunya dalam unsur tersebut. Oleh itu, demi mengurangkan jurang perbezaan antara kaum, keturunan, budaya dan sebagainya dan menubuhkan titik persamaan antara kepelbagaian itu, kerajaan Malaysia pernah mengajukan konsep kebudayaan kebangsaan pada tahun 1970 hasil Seminar Kebudayaan Kebangsaan yang diadakan setahun sesudah rusuhan kaum pada 13 Mei 1969. Kerajaan telah menyedari betapa pentingnya perpaduan kaum, toleransi dan perasaan kekitaan dalam kalangan rakyat Malaysia dengan pluralis kaum, budaya, agama, dan bahasa yang ketara. Gagasan Kebudayaan Kebangsaan yang dicadangkan itu mengandungi elemen seperti yang berikut:

  1. Berdasarkan unsur peribumi, iaitu Melayu dan kaum Bumiputera yang lain sambil menyerap unsur positif bukan peribumi.
  2. Berteraskan bahasa kebangsaan Malaysia.
  3. Berasaskan nilai Islam.

Majlis Penasihat Kebudayaan Kebangsaan dibentuk pada tahun 1996 untuk meninjau kembali konsep kebudayaan kebangsaan berpandukan Wawasan 2020, yang bercita-cita untuk membentuk sebuah negara bangsa Malaysia yang maju. Wawasan 2020 mengetengahkan konsep satu negara bangsa mempunyai makna yang dalam kerana negara bangsa bermaksud sebuah negara berdaulat yang rakyatnya tidak dapat diidentifikasikan melalui kaum, keturunan atau warna kulit.

Kalau Sungguh Bagai Dikata …

Penulis meminati Allahyarham Tan Sri P. Ramlee, sama seperti jutaan orang lain dari pelbagai bangsa di pelosok dunia. Penulis dan P. Ramlee berasal dari negeri yang sama – Pulau Pinang. Namun begitu, penulis tidak ditakdirkan menjadi seniwati, tidak seperti Seniman Agung itu. Penulis menyentuh kisah P. Ramlee kerana beliau seniman bitara. Kegeniusan dan kreativiti P. Ramlee yang tinggi jelas terpancar menerusi mahakarya beliau, sama ada lagu ataupun filem, yang memberikan impak kepada integrasi kaum, nilai sejagat, nilai sepunya, keharmonian dalam masyarakat, dan nilai murni yang dapat dipraktikkan oleh masyarakat.

          Sebenarnya, jika direnungkan banyak lagu dan filem P. Ramlee yang malar segar itu menyentuh sosiolinguistik, khususnya bahasa dan kebahasaan Melayu. Hal ini dijelmakan oleh P. Ramlee dengan bantuan sahabat beliau seperti Allahyarham S. Sudarmaji, Allahyarham Datuk Jamil Sulong, Allahyarham H. M. Rohaizad, Sasterwan Negara Allahyarham Usman Awang, Yusnor Ef, dan lain-lain melalui lagu, lirik lagu dan skrip filem yang kaya dengan nilai dan akal budi Melayu. Genre lagu, seni kata lagu dan filem P. Ramlee diwarnai dengan unsur peribahasa, simpulan bahasa, perumpamaan, pepatah, kiasan, pantun, gurindam, dan lain-lain yang mengangkat estetika bahasa dan kepuisian Melayu. Semua unsur ini diperlihatkan dengan jelas menerusi lirik lagu Tiada Kata Secantik Bahasa, Hanya Dikau, Dengarlah Gemala Hati, Getaran Jiwa, Aduh Sayang, Sedangkan Lidah Lagi Tergigit, Hancur Badan Kandung Tanah, Engkau Laksana Bulan, dan sebagainya.

       Apabila penulis diberikan tanggungjawab selaku pegawai projek Bulan Bahasa Kebangsaan (BBK) 2016 Peringkat Negeri Pulau Pinang yang telah dirasmikan oleh Tuan Yang Terutama Yang di-Pertuan Negeri Pulau Pinang, Tun Dato’ Seri Utama (Dr.) Haji Abdul Rahman bin Haji Abbas, penulis memilih rangkaian lagu Seniman Agung yang liriknya relevan dengan BBK. Lagu yang dipilih adalah berkaitan bahasa, yang sarat dengan unsur peribahasa, simpulan bahasa, perumpamaan, pepatah, kiasan, pantun, gurindam, dan lain-lain.

        Pada “Malam Bahasa Jiwa Bangsa” bersempena dengan BBK itu, Azfar Don Zulkamal bin Azmi atau “P. Ramlee Perlis”, yang mirip P. Ramlee sewaktu muda melaksanakan tugasnya dengan cemerlang. Azfar mendendangkan lagu Tiada Kata Secantik Bahasa, Hanya Dikau, Dengarlah Gemala Hati, Getaran Jiwa, Aduh Sayang. Penulis percaya, ramai orang dalam majlis itu merasakan “kehadiran” P. Ramlee seperti yang dirasai oleh penulis.

RITAH YAHAYA