Category Archives: Fokus

Bahasa Melayu di IPTS: Antara Akta dan Fakta

Oleh Dilah Tuah

      Institusi Pendidikan Tinggi Swasta (IPTS) di Malaysia telah berkembang dengan pesatnya sejak pelaksanaan Akta Institusi Pendidikan Tinggi Swasta 1996 (Akta 555). Merujuk statistik yang dikeluarkan oleh Jabatan Pengajian Tinggi Malaysia (JPT) pada 31 Januari 2015, terdapat 41 buah IPTS bertaraf universiti, 28 buah bertaraf kolej universiti, lapan buah kampus cawangan universiti luar negara dan sebanyak 406 buah IPTS bertaraf kolej. Jumlah keseluruhan yang direkodkan adalah sebanyak 510 buah IPTS di seluruh negara. Jumlah yang besar ini membuktikan bahawa sektor pendidikan tinggi di Malaysia telah berkembang maju seiring dengan keperluan tenaga pakar negara. Malah, kewujudan IPTS telah membuka lebih banyak ruang dan peluang pendidikan tinggi kepada lepasan sekolah yang tidak berjaya mendapat tempat di universiti awam.

      Perkembangan yang positif ini sudah tentu memberikan impak yang besar kepada negara. Hal ini dikatakan demikian kerana kemajuan sesebuah negara turut diukur dari aspek pembangunan modal insan yang berketrampilan dan berpengetahuan tinggi. Di samping itu, pembukaan kampus IPTS cawangan universiti luar negara turut memberikan manfaat kepada pelajar Malaysia, khususnya dari sudut penjimatan kos pengajian dan kos sara hidup yang sudah tentu lebih rendah jika dibandingkan di United Kingdom, Australia dan Amerika Syarikat. Dalam konteks perkembangan bahasa Melayu di IPTS, Akta 555 yang diguna pakai sejak 20 tahun yang lalu secara jelas mengangkat martabat bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu. Hal ini dapat dilihat dalam Seksyen 41 (1) yang jelas menyatakan bahawa semua Institusi Pendidikan Tinggi Swasta hendaklah mengendalikan kursus pengajiannya dalam bahasa kebangsaan, iaitu bahasa Melayu.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran November

Antara Kata Majmuk dengan Simpulan Bahasa

Oleh S. Nathesan

      Pengguna bahasa Melayu kerap menghadapi pelbagai kemusykilan untuk memahami dan mempelajari bahasa Melayu dengan baik. Antaranya, termasuk juga kekeliruan antara kata majmuk dengan simpulan bahasa. Kemusykilan tersebut berlaku kerana kedua-dua kata majmuk dan simpulan bahasa biasanya dibentuk oleh dua perkataan, seperti jam tangan dan buah tangan. Jam tangan merupakan kata majmuk, manakala buah tangan ialah simpulan bahasa.

      Antara kemusykilan dalam persoalan ini termasuklah kurang memahami konsep kata majmuk dan simpulan bahasa, dan juga tidak dapat membezakan kata majmuk dengan simpulan bahasa secara spesifik. Contohnya, ada juga pengguna yang berpendapat bahawa kata majmuk seperti anak bapa, lintang-pukang, salah laku, tingkah laku dan zaman sains sebagai simpulan bahasa (Khidmat Nasihat, http://prpm.dbp.gov.my/). Dalam hal ini, kita sedia maklum bahawa senarai tersebut bukanlah simpulan kata, tetapi kata majmuk.

      Demikian juga ada yang beranggapan bahawa sebilangan simpulan bahasa yang berikut ini sebagai kata majmuk. Contohnya, meninggal dunia, peredaran zaman, gaji pokok, jalan tengah, orang jemputan dan kakitangan. Hal demikian berlaku kerana pengguna sudah begitu lazim dengan bentuk tersebut sehingga mereka tidak sedar bahawa kata majmuk tersebut ialah simpulan bahasa.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran November

Bahasa Melayu sebagai Alat Perpaduan: Cabaran Melalui Sistem Pendidikan

Oleh Suhaizi Suhaimi

      Pada zaman pemerintahan British, bahasa Melayu hanyalah menjadi bahasa pengantar utama di sekolah-sekolah vernakular Melayu, manakala sekolah vernakular bangsa lain menggunakan bahasa ibunda mereka sendiri berikutan dasar pecah dan perintah penjajah British ketika itu. Sistem pendidikan tersebut mempunyai perbezaan dalam banyak aspek, seperti sukatan pelajaran, bahasa pengantar, kemudahan yang disediakan serta peluang pekerjaan. Hasilnya, jurang yang tercipta ini tidak mendorong semangat kekitaan dalam kalangan kaum yang berbeza dan akhirnya menghalang perpaduan di dalam negara ini. Namun begitu, apabila Tanah Melayu mencapai kemerdekaan, pelbagai usaha untuk memartabatkan bahasa Melayu telah dilakukan oleh pembesar-pembesar Melayu yang menunjukkan bahawa bahasa Melayu mampu dijadikan bahasa pengantar dalam sistem pendidikan negara kita. Sistem pendidikan ini termasuklah dari peringkat rendah iaitu sekolah tadika sehinggalah ke peringkat pengajian tinggi.

      Bahasa Melayu dilihat berfungsi penuh sebagai alat komunikasi dan merupakan alat perhubungan bagi masyarakat majmuk di Malaysia menyampaikan perasaan atau pemikiran dalam bentuk tulisan, lisan mahupun isyarat. Malaysia yang mempunyai masyarakat yang berbilang bangsa dapat disatukan dengan menggunakan bahasa komunikasi yang dapat difahami oleh semua masyarakat iaitu bahasa Melayu. Namun begitu, terdapat segelintir rakyat Malaysia yang malu berbahasa kebangsaan terutamanya dalam bilik darjah dan hal ini sememangnya memberikan kesan buruk terhadap perpaduan melalui sistem pendidikan. Menurut Bernardo (2000), perasaan malu berkomunikasi menjadi penghalang kepada keberkesanan pembelajaran dan interaksi dalam bilik darjah. Disebabkan memiliki kemahiran berbahasa kebangsaan yang rendah, murid tersebut mengambil tindakan untuk ‘mendiamkan diri’ daripada berinteraksi antara satu sama lain lantas mengakibatkan perpaduan antara kaum sukar dibentuk. Apabila kurangnya interaksi dalam kalangan kaum yang berbeza, maka masyarakat majmuk ini tidak saling mengenali antara satu sama lain. Hal tersebut menyebabkan berlakunya ‘defisit kepercayaan’ yang menyukarkan lagi perpaduan antara kaum. Oleh hal yang demikian, bahasa komunikasi yang dapat difahami oleh semua masyarakat amat penting bagi mengutarakan sesuatu idea. Setiap idea perlu disampaikan dalam bentuk yang gramatis serta berkualiti untuk diterima dan diguna pakai dalam kalangan masyarakat. Jelaslah bahawa bahasa komunikasi yang satu amat penting dan akan dapat meningkatkan hubungan dan menambah kualiti komunikasi antara satu sama lain, terutamanya dalam sistem pendidikan.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran November

Pemartabatan Bahasa Melayu: Di Universiti Awam

Oleh Shahir Aiman

     Perlembagaan Malaysia, yang juga dikenali sebagai Perlembagaan Persekutuan, mengandungi 183 perkara dan merupakan undang-undang tertinggi di negara ini. Perlembagaan ini merupakan satu dokumen undang-undang yang bertulis yang telah dibentuk berasaskan dua dokumen terdahulu, iaitu Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu 1948 dan Perlembagaan Kemerdekaan tahun 1959. Antara 183 perkara yang terkandung dalam Perlembagaan Persekutuan termasuklah Perkara 152 yang memperuntukkan bahawa bahasa kebangsaan di Malaysia ialah bahasa Melayu dan kedudukannya sebagai bahasa kebangsaan, walau bagaimanapun, tidak menafikan kedudukan dan hak bahasa lain untuk digunakan, dipelajari dan dikembangkan, sekalipun dengan menggunakan dan awam. Kedudukan Perkara 152 tidak boleh dipadam kerana Perkara 159 (5) menetapkan bahawa perkenan Majlis Raja-Raja diperlukan sekiranya perkara ini hendak dipinda.

      Berdasarkan peruntukan ini, jelas dan tidak mampu dipertikaikan bahawa bahasa Melayu mempunyai kedudukan yang tidak boleh diganggu gugat sebagai bahasa kebangsaan negara ini. Apa pun, kedudukan dan hak bahasa lain tidak dinafikan. Namun demikian, mutakhir, kedudukan dan kepentingan bahasa Melayu seperti yang dimaktubkan dalam undangundang tertinggi negara semakin tergugat. Hal ini dikatakan demikian apabila timbulnya kerunsingan tentang ketidakupayaan graduan lepasan institusi pengajian tinggi awam, khususnya, menguasai bahasa Inggeris apabila menghadiri temu duga di syarikat swasta, baik tempatan ataupun antarabangsa. Hal ini membangkitkan kerisauan bahawa graduan negara semakin kehilangan nilai kompetitif dalam pasaran pekerjaan, terutamanya di sektor swasta. Lantaran timbul sesetengah pihak yang menuding jari ke arah sistem pendidikan negara yang menjadikan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar dalam Sistem Pendidikan Kebangsaan.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran November

Bahasa Melayu di Universiti Awam: Satu Tinjauan Umum

Oleh Dilah Tuah

      Terlalu sukar untuk memperkatakan tentang kedudukan bahasa Melayu di Institut Pendidikan Tinggi Awam (IPTA) atau kini lebih dikenali sebagai Universiti Awam (UA). Secara dasarnya, institusi ilmu yang dimiliki oleh kerajaan seharusnya menyokong dasar bahasa kebangsaan, iaitu bahasa Melayu. Malah penubuhan Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) di Bangi pada 1970 yang menggunakan bahasa Melayu sepenuhnya, menjadi titik tolak dalam memartabatkan bahasa kebangsaan di IPTA. Pada peringkat sekolah rendah dan menengah, perlaksanaan sekolah aliran kebangsaan dilihat seiring dengan Penyata Razak (1946) dan Laporan Rahman Talip (1961) yang mahu bahasa Melayu dijadikan sebagai bahasa kebangsaan, bahasa rasmi, bahasa ilmu dan bahasa perpaduan. Pemilihan bahasa Melayu bukan bererti kita mahu “memelayukan” kaum lain, tetapi sebagai sebuah negara merdeka, bahasa Melayu dilihat berupaya untuk menjadi bahasa perpaduan dalam sebuah negara yang mempunyai masyarakat berbilang kaum.

     Dalam konteks pembinaan bangsa berilmu, bahasa Melayu sebenarnya sudahpun menjadi bahasa ilmu tinggi dan lingua franca di Kepulauan Melayu. Menurut Datuk Dr. Hassan Ahmad (2007), sejak dasar bahasa kebangsaan dilaksanakan selepas
merdeka, khususnya mulai tahun 1970-an, dianggarkan lebih kurang lima juta pelajar dari semua kaum telah terdidik dalam bahasa kebangsaan. Beratus ribu pelajar berjaya mendapat pendidikan di peringkat tinggi dalam bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar utamanya. Beribu orang sarjana, professor, professor madya dan pakar dalam pelbagai bidang ilmu dan professional lahir dari sistem kebangsaan. Sebelum 1957, tidak ada seorang pun anak Melayu dan juga anak kaum lain yang menjadi sarjana, professor dan ahli sains melalui pendidikan dalam bahasa Melayu sejak peringkat sekolah rendah. Hal ini membuktikan bahawa bahasa Melayu berkemampuan menjadi bahasa ilmu sama ada di sekolah mahupun di peringkat universiti.

       Di samping itu, sejarah telah membuktikan bahawa Universiti Kebangsaan Malaysia pada awal penubuhannya pernah melahirkan ribuan graduan perubatan yang menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar. Malah kepakaran dan kebolehan mereka dalam bidang perubatan setanding dengan graduan perubatan yang belajar di luar negara. Justeru, adalah satu kesilapan jika ada pihak yang mengatakan bahawa orang Melayu hanya akan maju, jika mereka belajar dalam bahasa Inggeris, khususnya bagi ilmu sains dan matematik. Hal ini demikian kerana, pada zaman keagungan Islam, Ibnu Sina telah menulis sebuah kitab dalam bahasa Arab yang berjudul “Al- Qanun Fi Al Tibb” atau dalam bahasa Inggerisnya “The Canon of Medicine” yang sehingga kini masih dijadikan rujukan utama dalam bidang perubatan di seluruh dunia. Begitu juga halnya dengan Al-Khawarizmi yang terkenal dengan karyanya yang berjudul “Al-Jabr Wa’l Muqabalah” yang turut menggunakan bahasa Arab dan bukannya bahasa Inggeris dalam mengungkap ilmu matematik dan algebra.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran November

Penyampaian Ilmu Saintifik Dalam Wacana Penulisan Akbar Tempatan

OLEH: ZARINA OTHMAN

Makalah ini memaparkan satu tinjauan awal terhadap analisis wacana penulisan akhbar tempatan dalam bahasa Melayu di Malaysia. Analisis terhadap sebuah akhbar tempatan dalam bahasa Melayu, iaitu Utusan Melayu telah dipilih dan pemilihan rencana penulisan yang dijalankan analisis awalan ini berfokus kepada rencana penulisan dalam ruangan sains. Terdapat tiga kategori subtopik penulisan ilmu sains iaitu Sains dan Teknologi, Kesihatan dan Impak Alam. Beberapa contoh wacana penulisan bagi setiap topik secara rawak telah dipilih bagi tujuan tinjauan awal ini menggunakan analisis tekstual. Dalam tinjauan analisis awal ini, terdapat beberapa fitur wacana dalam penggunaan istilah saintifik dalam penulisan akhbar ini bagi tujuan menyampaikan ilmu sains. Antaranya termasuklah penggunaan:

 • Istilah bahasa Inggeris

• Istilah bahasa Melayu (baharu)

• Istilah atau frasa bahasa Inggeris

• Kedua-dua istilah bahasa Melayu dan bahasa Inggeris.

 Istilah Pinjaman Bahasa Inggeris

Dalam wacana penulisan akhbar ini, penggunaan frasa kata yang menggabungkan penggunaan perkataan bahasa Melayu dan pinjaman istilah perkataan daripada bahasa Inggeris menjadi gaya penulisan wacana dalam bacaan akhbar umum (Jadual 1). Mungkin akan timbul pertanyaan, adakah perlu dipinjam istilah bahasa Inggeris? Penggunaan istilah bahasa Inggeris sebagai istilah bahasa Melayu telah diterima selaras dengan dasar memartabatkan bahasa Melayu yang ditegaskan dalam peruntukan Perlembagaan Persekutuan (Perkara 152), iaitu bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan. Dalam Penyata Razak (1956) serta Akta Pendidikan (1996), bahasa Melayu dinobatkan sebagai bahasa perantara pada peringkat sekolah rendah hingga peringkat Universiti (Kamal Shukri, 2007).

Sinergi Tonggak Pemartabatan Bahasa Melayu

OLEH: AZIZUL HAJI ISMAIL / VIJAYALETCHUMY A/P SUBRAMANIAM

Sejarah membuktikan negara dan bangsa di dunia ini memerlukan kerjasama dengan melaksanakan dasar bersahabat demi meneruskan kelangsungan ketamadunan negara dan bangsa tersebut. Hal ini telah berlaku terhadap bangsa-bangsa besar di dunia seperti China, Jepun, Burma dan Thailand (Siam), sebelum abad ke-19 yang telah melaksanakan dasar isolasi bagi memelihara keagungan dan kesucian negara dan bangsa mereka. Isolasi membawa maksud memencilkan diri (negara) dengan tidak membenarkan hubungan dengan kuasa asing, khususnya negara-negara Barat bagi memastikan kedaulatan negara dan kekayaan ekonomi negara mereka tidak terjejas disebabkan kerakusan kuasa-kuasa tersebut untuk menjarah hasil bumi negara tersebut. Namun, negara-negara tersebut akhirnya mengamalkan dasar pintu terbuka kepada pihak luar, sama ada secara sukarela, seperti negara Thailand oleh Raja Mongkut, ataupun secara paksa seperti yang berlaku terhadap negara China akibat daripada konspirasi Perang Candu Pertama (1839-1842) dan Perang Candu Kedua (1856-1860) oleh kuasa-kuasa Barat. Negara-negara tersebut mahu tidak mahu telah membuka pintu negara mereka bagi meneruskan kelangsungan dan kemerdekaan bangsa dan negara tersebut agar tidak terus diratah oleh kuasa-kuasa besar pada masa itu yang mengamalkan dasar siapa kuat dialah raja.

         Sejarah ini telah membawa pengajaran dan sewajarnya menjadi panduan yang amat bermakna terhadap usaha pemartabatan bahasa Melayu, sama ada pada peringkat kebangsaan, ataupun peringkat antarabangsa. Usaha tersebut tidak boleh dilaksanakan secara bersendirian dan terpencil untuk dilaksanakan oleh badan kerajaan, iaitu Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), yang bertanggungjawab terhadap pelaksanaan perancangan bahasa dalam negara. Malahan, tugas dan usaha tersebut juga tidak wajar diserahkan secara eksklusif kepada tokoh-tokoh bahasa untuk melaksanakan tugas dan amanah tersebut. Sewajarnya tugasan tersebut perlu dilaksanakan secara sinergi ataupun melalui kerjasama pintar dengan pelbagai pihak. Hal ini juga ditegaskan oleh Allah, supaya manusia sentiasa bekerjasama dan tolong-menolong sesama manusia dalam hal yang berkaitan kebaikan dan kebajikan seperti yang terkandung dalam Surah al- Ma’idah ayat kedua. Oleh hal yang demikian, sinergi melalui kerjasama bahasa pada peringkat antarabangsa, kerjasama bahasa dengan badan kerajaan, pihak swasta, dan pertubuhan bukan kerajaan (NGO), perlu diteruskan dan dimantapkan demi pemerkasaan dan pemartabatan bahasa Melayu di dalam dan di luar negara. Selain itu, DBP juga perlu lebih bernafsu untuk mencari kerabat kerja di dalam dan luar negara bagi memacu kelangsungan dan pemerkasaan bahasa Melayu pada masa kini.