Category Archives: Fokus

Merungkaikan Akronim Polemik

Oleh NIK NOR AHMARIZAM NIK AHMAD

Dalam meniti arus modenisasi yang kian rencam ini, masyarakat Malaysia yang terdiri daripada pelbagai bangsa, budaya, bahasa, dan agama, seyogia mempunyai minda yang berfikiran terbuka dan tidak jumud serta bersiap siaga untuk bersaing dengan masyarakat di negara maju dalam apa-apa jua bidang yang diceburi kini.

                Pada masa yang sama, jiwa nan luhur setiap rakyat Malaysia senantiasa dituntut untuk menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi negara dengan sebaik-baiknya dalam sebarang disiplin ilmu. Hal ini bertepatan dengan pandangan Profesor Dato’ Dr. Mohd Yusof Haji Othman, iaitu kepentingan memartabatkan bahasa Melayu bukan hanya untuk mendepani Revolusi Industri Keempat, bahkan untuk memastikan sahsiah, keperibadian, jati diri, dan nilai masyarakat penuturnya dimantapkan seiring dengan kemajuan sains dan teknologi.

               Menurut Rusmadi Baharudin pula, sebagai pengguna bahasa, kita haruslah ada rasa tanggungjawab untuk tidak menggunakan bahasa itu secara semberono dan sewenang-wenang; bahawa bahasa bukan sekadar alat untuk menyampaikan maklumat. Oleh hal yang demikian, kenyataan bahawa ketepatan dan aturan dalam bahasa tidak penting dan asal sahaja maklumat yang disampaikan itu dapat difahami, adalah tidak tepat dari segi perkembangan, pemantapan dan pembakuan bahasa itu.

           Kemantapan dan kebakuan sesuatu bahasa tidak akan wujud seandainya pengguna bahasa terus-menerus menggunakan bahasa yang rancu dan tidak mempedulikan kaedah dan aturan bahasa itu. Sikap sesetengah pengguna bahasa yang secara terang-terangan mengubah bentuk ungkapan atau perkataan hingga menjadi bentuk yang lain dan merosakkan aturan dan kaedah bahasa itu akan menghambat proses pemantapan bahasa.

     Bicara ilmiah pada kali ini akan memfokuskan polemik penggunaan kata nama akronim dalam kalangan pengguna bahasa Melayu yang sohor kini ditularkan lewat media massa tempatan, antaranya termasuklah akronim “certot”. Sudah terang lagi bersuluh, ibarat kalau gajah hendaklah dipandang gadingnya, kalau harimau hendaklah dipandang belangnya. Pengguna bahasa Melayu, terutamanya pejuang bahasa Melayu dan orang perseorangan telah menzahirkan pelbagai komentar dan pandangan melalui laman sosial masing-masing berhubung dengan pengenalan akronim “certot” itu.

Pemerkasaan Bahasa Melayu dan Sejarah Pembentukan Malaysia

Oleh ROZITA CHE RODI dan HASHIM MUSA

Negara yang Bersifat Heterogen

Malaysia merupakan sebuah negara yang mempunyai penduduk yang berbilang kaum, keturunan, budaya, bahasa ibunda dan agama. Malaysia bukan sahaja sebuah negara yang padu dari segi komposisi penduduknya, tetapi juga merupakan negara yang heterogen, iaitu berkepelbagaian dari segi kaum, keturunan, budaya, bahasa, dan agama. Walaupun Bumiputera ialah kaum majoriti dan agama Islam. Oleh hal yang demikian, bagi negara yang bersifat heterogen, iaitu yang mempunyai pelbagai kaum, etnik, keturunan, budaya, agama, dan bahasa seperti Malaysia, satu formula atau strategi yang kukuh mesti diperoleh demi membentuk keutuhan budaya atau cultural solidarity untuk melonjakkannya ke status negara maju.

Konsep Perpaduan Negara dan Integrasi Budaya

Faktor keutuhan atau perpaduan (solidarity) budaya yang padu ialah sepunya dalam unsur nilai, norma, adat, tradisi, ritual, dan cara hidup termasuklah agama dan bahasa. Namun begitu, Malaysia yang merupakan negara yang jamak etnik, keturunan, adat, budaya, agama, dan bahasa ibunda, tidak memungkinkan suasana sepunya dalam unsur tersebut. Oleh itu, demi mengurangkan jurang perbezaan antara kaum, keturunan, budaya dan sebagainya dan menubuhkan titik persamaan antara kepelbagaian itu, kerajaan Malaysia pernah mengajukan konsep kebudayaan kebangsaan pada tahun 1970 hasil Seminar Kebudayaan Kebangsaan yang diadakan setahun sesudah rusuhan kaum pada 13 Mei 1969. Kerajaan telah menyedari betapa pentingnya perpaduan kaum, toleransi dan perasaan kekitaan dalam kalangan rakyat Malaysia dengan pluralis kaum, budaya, agama, dan bahasa yang ketara. Gagasan Kebudayaan Kebangsaan yang dicadangkan itu mengandungi elemen seperti yang berikut:

  1. Berdasarkan unsur peribumi, iaitu Melayu dan kaum Bumiputera yang lain sambil menyerap unsur positif bukan peribumi.
  2. Berteraskan bahasa kebangsaan Malaysia.
  3. Berasaskan nilai Islam.

Majlis Penasihat Kebudayaan Kebangsaan dibentuk pada tahun 1996 untuk meninjau kembali konsep kebudayaan kebangsaan berpandukan Wawasan 2020, yang bercita-cita untuk membentuk sebuah negara bangsa Malaysia yang maju. Wawasan 2020 mengetengahkan konsep satu negara bangsa mempunyai makna yang dalam kerana negara bangsa bermaksud sebuah negara berdaulat yang rakyatnya tidak dapat diidentifikasikan melalui kaum, keturunan atau warna kulit.

Dasar Bahasa Kebangsaan Asas Pembinaan Negara

Oleh AWANG SARIYAN

Pada zaman pascamerdeka, bahasa Melayu mengalami peluasan peranan, bukan sahaja sebagai asas pembinaan tamadun bangsa Melayu, tetapi juga sebagai asas pembinaan tamadun bangsa Malaysia. Peranannya telah merentas etnik. Konsep yang menjadi salah satu ideologi negara ialah “negara bangsa”. Istilah “bangsa” (nation) dalam konteks ini merujuk makna yang lebih luas daripada istilah “ras” (race). Dengan mengambil inti pati takrif “bangsa” dalam Webster’s Twentieth Century Dictionary Unabdrigded (1983), bangsa berkaitan dengan wilayah tertentu, khususnya negara yang ditadbirkan oleh sebuah kerajaan, sementara ras lebih berkaitan dengan kelompok yang ditandai oleh hubungan biologi dan ciri-ciri persamaan yang berkaitan dengan hubungan keturunan. Maka itu, “negara bangsa” dalam konteks Malaysia merujuk bangsa Malaysia yang terdiri daripada pelbagai ras (dengan ras yang utamanya ialah Melayu  sekitar 60 peratus, Cina  sekitar 25 peratus, India  sekitar lapan peratus, kumpulan etnik seperti Orang Asli, lebih 50 kumpulan etnik peribumi di Sabah dan lebih 30 kumpulan etnik peribumi di Sarawak.

        Konsep “pembinaan negara bangsa” yang menjadi cita-cita utama itu bererti pembinaan negara yang berasaskan semua ras yang ada, dengan bertunjangkan beberapa dasar, antaranya termasuklah Dasar Bahasa Kebangsaan, selain Dasar Ekonomi Baharu, Dasar Kebudayaan Kebangsaan dan Dasar Pendidikan Kebangsaan. Dalam kaitannya dengan Dasar Bahasa Kebangsaan itulah relevannya kita membincangkan usaha “memartabatkan bahasa” untuk membina negara bangsa, dan bahasa yang perlu dimartabatkan itu ialah bahasa yang menjadi asas pembinaan negara yang terdiri daripada pelbagai ras itu, iaitu bahasa Melayu, sebagaimana yang dimaktubkan dalam Perlembagaan Persekutuan.

      Upaya meneliti jejak pemartabatan bahasa Melayu selama setengah abad yang silam, iaitu dengan bertitik tolak dari tahun kemerdekaan Malaysia (yang sebelum 1963 dikenal sebagai Persekutuan Tanah Melayu) dan rencana membaharui babak untuk tempoh yang mendatang berhubungan secara langsung dengan ehwal pembinaan negara Malaysia sebagai negara bangsa. Hal ini demikian kerana bahasa Melayu memang cukup erat hubungannya dengan pembinaan konsep kebangsaan dan kenegaraan entiti politik yang dikenal sebagai Malaysia. Kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi menjadi asas kontrak sosial rakyat Malaysia, di sisi kedudukan raja-raja Melayu, agama Islam sebagai agama Persekutuan dan hak-hak istimewa bangsa Melayu dan Bumiputera. Perlembagaan Persekutuan, Perkara 152 menetapkan bahawa bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi negara.

Bahasa Nadi Bangsa

Oleh Mohidin Malek

Sejak mencapai kemerdekaan, sistem pentadbiran negara telah melalui fasa perkembangan yang positif, baik dari segi penggubalan, penterjemahan mahupun pelaksanaan dasar dan objektif kerajaan ke arah memacu pembangunan negara. Hal yang sedemikian ini tidak akan dapat dizahirkan tanpa persefahaman, persetujuan, dan penerimaan yang total daripada pihak yang memerintah dan mentadbir dengan golongan rakyat atau masyarakat umum. Tanpanya, apa-apa juga dasar yang diperkenalkan akan menmbulkan kekeliruan di samping menyukarkan pelaksanaannya.

Lantaran itu, penterjemahan dan pemahaman yang meluas tentang apa-apa juga perkara amat penting. Dengan hal yang demikian, medium penyampaian yang berkesan sudah pasti menjadi faktor utama yang perlu diberi perhatian. Dalam konteks negara ini, sudah pastinya medium penyampaian berkenaan merujuk bahasa yang disepakati dan difahami oleh semua pihak, iaitu bahasa Melayu.

Di Malaysia, sistem pentadbiran negara berasaskan sistem demokrasi berparlimen dan raja berperlembagaan. Hal yang sedemikian ini merujuk sistem yang memperlihatkan kerajaannya dipilih oleh rakyat untuk rakyat. Rakyat dapat melibatkan diri dalam sistem pentadbiran negara. Rakyat juga berpeluang untuk melakukan pemilihan bagi membentuk kerajaan melalui proses pilihan raya. Pengenalan dasar ini bertujuan untuk memperlihatkan landasan pemerintahan sesebuah negara yang berteraskan kebenaran dan keadilan.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran Jun

Peranti Moden Membantu Usaha Melestarikan Bahasa

Oleh Abdullah Awang

Bahasa ialah kayu ukur sesuatu bangsa. Bahasa menunjukkan bangsa. Dua ungkapan ini sudah cukup untuk menggambarkan betapa pentingnya bahasa kepada manusia. Setiap manusia di dunia ini mempunyai bahasa pengucapan tersendiri. Mereka memartabatkan bahasa ibunda masing-masing untuk dilihat sebagai bangsa terunggul dan bertamadun. Jika hilang ghaibnya bahasa, maka hilanglah maruah, identiti, dan jati diri sesuatu bangsa. Inilah gambaran awal betapa pentingnya untuk kita melestarikan bahasa pengucapan kita.

      Seperti yang kita ketahui bahawa bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan negara Malaysia. Semua rakyat negara ini, tanpa mengira kaum, sepatutnya menyayangi bahasa itu dan sentiasa menggunakannya dalam kehidupan harian. Pada suatu masa dahulu, bahasa Melayu menjadi lingua franca yang terkenal di seluruh dunia kerana peranan penting pelabuhan Melaka dalam perdagangan antarabangsa.

     Apabila kita membicarakan bahasa dalam konteks dunia moden, perkara yang tidak boleh kita tinggalkan ialah peranan alam maya yang melibatkan internet dan komunitinya. Semua pihak perlu melihat perkara ini secara positif kerana alam maya sudah menjadi sebahagian daripada kehidupan masyarakat kini. Setiap individu perlu sedar bahawa alam maya menjadi satu daripada langkah yang dapat digunakan untuk melestarikan penggunaan bahasa kebangsaan dan tugas untuk melaksanakannya menjadi kewajipan masing-masing.

     Sehubungan dengan itu, apakah yang perlu dilakukan untuk melestarikan penggunaan bahasa yang baik dan betul? Sebagai permulaan, guru menjadi orang di baris hadapan. Guru boleh menerapkan penggunaan bahasa yang baik dan betul dalam proses pengajaran dan pembelajaran penulisan, sebagai contohnya. Dengan hal yang demikian, kesalahan yang berhubung dengan mudahnya dan kesalahan itu, jika berlaku, tidak boleh dipandang mudah.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran Mei

Bahasa Melayu Dahulu, Kini dan Akan Datang

Oleh Nor Hashimah Jalalluddin

Umum mengetahui bahawa bahasa Melayu ialah bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan negara. Bahasa ini mempunyai fungsi sebagai alat perpaduan bagi rakyat yang berbilang kaum di negara ini. Bahasa ini mempunyai fungsi sebagai alat perpaduan bagi rakyat yang berbilang kaum di negara ini. Perpaduan dapat dicapai seharusnya melalui sistem pendidikan kebangsaan yang mampu untuk meletakkan semua bangsa di bawah satu bumbung yang sama. Pemilihan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi telah dibahaskan sebelum diluluskan mengikut perlembagaan. Bahasa Melayu termaktub dalam Perkara 152 yang menegaskan status bahasa ini.

      Dalam rangka Dasar Kebudayaan Kebangsaan, sekali lagi ditekankan tentang kepentingan bahasa Melayu. Perkara 152 menegaskan bahawa bahasa kebangsaan ialah bahasa Melayu dan hendaklah dalam tulisan yang diperuntukkan melalui undang-undang oleh Parlimen, dengan syarat bahawa:

  • tiada seorang pun boleh dilarang atau dihalang daripada menggunakan (selain bagi maksud rasmi), atau daripada mengajarkan atau belajar, apa-apa bahasa lain; dan
  • tiada apa-apa jua dalam fasal ini boleh menjejaskan hak kerajaan persekutuan atau hak mana-mana kerajaan negeri untuk memelihara dan meneruskan penggunaan dan pengajian bahasa mana-mana kaum lain di dalam Persekutuan.

      Perkara 152 hanya boleh dipinda dengan kuasa raja Melayu yang turut menjadi payung negara. Seharusnya dengan adanya kedudukan yang istimewa sebegini, bahasa Melayu dapat berdiri gah dan berprestij.

Petikan ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran Mei

Bahasa dan Keintelektualan

Oleh Mohidin Haji Malek

Komunikasi ialah kaedah manusia berinteraksi antara satu dengan yang lain. Dalam proses komunikasi, berlaku penyampaian atau pemindahan maklumat dalam apa-apa juga bentuk atau ranah, sama ada melalui percakapan (lontaran suara), bertulis melalui media cetak atau digital seperti buku, majalah, akhbar, laman sesawang, e-mel, mesej, dan seumpamanya, atau secara bukan lisan seperti bahasa isyarat, bahasa badan, dan seumpamanya. Keupayaan untuk menyampaikan maklumat dengan tepat dan berkesan ialah perkara primer dan tidak harus dipandang enteng dan ringan. Hal yang sedemikian inilah yang menjamin keberkesan komunikasi.

      Tidak dapat disangkal bahawa wahana primer yang menjamin dan memastikan keberkesanan sesuatu bentuk komunikasi ialah bahasa. Dalam konteks ini, bahasa yang mampu difahami dan disepakati penggunaannya oleh kedua-dua pihak yang berkomunikasi. Sekiranya tiada kesefahaman, hal ini akan menjejaskan keberkesanan sesuatu komunikasi. Seperti perumpamaan Melayu “ibarat ayam dan itik”. Dalam konteks ini, penulis tidak mengehadkan ruang lingkup atau sempadan wahana komunikasi, namun melihat persoalan primer melalui pandangan kaca mata yang lebih luas. Dengan erti kata lain, komunikasi yang melibatkan apa-apa juga bahasa, baik bahasa Jepun, Mandarin, Inggeris dan sebagainya. Pun demikian, berlandaskan apa-apa yang diperkatakan, pada akhirnya melihat kerelevenan penggunaan bahasa Melayu sebagai wahana penyampaian ilmu yang berkesan.

      Intelek atau tahap kecendekiaan turut berperanan untuk memastikan tidak berlakunya kegagalan dalam komunikasi (communication breakdown). Intelek, dalam konteks makalah ini bukan hanya terbatas kepada ilmu pengetahuan semata-mata, tetapi turut menyentuh aspek keintelektualan berbahasa. Keintelektualan berbahasa menjamin penyaluran maklumat yang berguna, di samping penyaluran ilmu yang lebih tepat. Dengan kata lain, penguasaan bahasa yang baik dan kepersisannya menjamin ketepatan penyampaian dan penerimaan maklumat dan ilmu. Memang lazim berlaku sesuatu maklumat atau ilmu yang disampaikan tidak menepati atau menyimpang daripada konsep sebenar, dan penerimaannya tidak seperti yang dihasratkan akibat daripada pemilihan kata atau istilah mahupun penterjemahan maksud yang jauh lari atau berbeza daripada maksud yang sebenarnya. Oleh hal yang demikian, keselarasan dan keseimbangan dalam konteks pengetahuan berbahasa dan intelek amat dititikberatkan.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran April