Anda sedang membuat semakan seimbas dalam arkib Fokus.

Teknologi Bahasa Data Raya Bahasa Melayu

Agenda Bahasa

Oleh NORHAFIZAH MOHAMED HUSIN

1

      Internet yang lahir pada 30 Ogos 1969 dengan nama asalnya ARPANET, menyediakan satu dunia baharu untuk manusia. Internet merupakan rangkaian yang menghubungkan semua komputer yang ada di dunia. Perangkaian ini dapat menyalurkan pelbagai maklumat antara komputer dengan komputer yang lain.

     Dengan adanya kemudahan ini, manusia meletakkan pelbagai data yang dipaparkan dalam bentuk teks, gambar, bunyi, dan video yang kesemuanya menggunakan bahasa tabii atau bahasa yang digunakan sehari-hari oleh manusia, yang boleh dicapai dari seluruh dunia menggunakan bahasa yang khusus.

     Bahasa khusus yang dikenali sebagai “protokol” ini membolehkan data dipindahkan melalui rangkaian Internet. Data tersebut akan diformatkan dalam bentuk paparan laman web dan membentuk jalinan maklumat yang embina World Wide Web (www/web), sesuai dengan sifatnya, languange is the fabrics of the web.

     Seiring dengan kemunculan web, timbul konsep K-Ekonomi atau Knowledge Economy yang dipopularkan oleh Peter Drucker pada tahun 1969. K-ekonomi merupakan satu konsep yang menggunakan data laman web, yang dipaparkan dan dipindahkan melalui Internet untuk membantu manusia membuat pelbagai keputusan yang memberikan nilai ekonomi. Semakin banyak data bernilai ekonomi kepada sesuatu pihak, maka semakin berkuasalah pihak tersebut dalam mendominasi kemajuan material.

     Teknologi berasaskan maklumat yang semakin giat, memerlukan kaedah pemindahan data yang lebih sifat menyeluruh. Oleh hal yang demikian, lahirlah bidang Teknologi Maklumat dan Komunikasi (TMK) yang dipopularkan pada tahun 1997.

Petikan ini dipetik dari majalah Dewan Bahasa bulan Mac

Bahasa Melayu dan Rekayasa Warisan Maritim Melayu

Agenda Bahasa

Maritime Museum MelakaOleh ROZITA CHE RODI dan HASHIM MUSA

“Kearifan tempatan atau local wisdom merujuk definisi yang berteraskan ilmu dan kepakaran yang berasal daripada budaya tempatan, berkembang dari semasa ke semasa dan kemudiannya diserap masuk ke dalam masyarakat yang merupakan sejumlah ilmu yang disimpulkan daripada pengalaman sebenar yang dialami dalam tempoh yang sangat panjang berakarkan budaya tempatan di Malaysia atau Nusantara apatah lagi di dunia. Maka, kita sebenarnya kembali kepada jati diri dan ingin meletakkan khazanah dan kekayaan yang tersimpul dalam sesuatu masayarakat dengan memberikan pengiktirafan yang sewajarnya.

       Itulah keistimewaan kearifan tempatan yang ada, yang seharusnya dipelajari, disesuaikan dengan keadaan semasa dan masa hadapan atau mungkin pula sesetengahnya amat wajar dikembalikan dalam usaha untuk menjulang kelestarian dan kelangsungan hidup umat manusia pada masa hadapan.”

-Mantan Naib Canselor Universiti Sains Malaysia Profesor Dato’ Dr. Omar Osman dalam ucapan perasmian Persidangan Serantau Kearifan Tempatan Ketiga, 6-7 Oktober 2013, Merang, Terengganu.

Peradaban Melayu tradisional merupakan peradaban maritim. Hal ini berdasarkan kedudukannya di perairan dan kepulauan Asia Tenggara. Lokasi penempatannya dan pemerintahannya di kepulauan Melayu berpusat di beberapa buah bandar pelabuhan utama.

      Kedudukan bandar pelabuhan utama yang strategik di persimpangan jalan perdagangan laut antara dunia Barat dengan dunia Timur mencetuskan kegiatan perdagangan maritim yang pesat. Hal ini dibantu pula oleh tiupan angin monsun dari barat ke timur pada musim panas dan dari arah barat ke timur pada musim panas dan dari arah timur ke barat pada musim sejuk, membawa kapal layar daripada arah yang berbeza pada musim yang berbeza. Semasa ketiadaan angin di antara dua musim itu, pedagang terpaksa berlabuh di pelabuhan.

Petikan diambil dari majalah Dewan Bahasa terbitan Februari

Pemimpin Politik Suri Teladan Bahasa Melayu

Agenda Bahasa

Oleh JENIRI AMIR

“Sila duduk. Ini adalah dewan di mana kita gunakan perbahasan secara intelektual. Beri kesempatan kepada menteri untuk menjawab.”

      Kenyataan tersebut merupakan rayuan daripada Yang di-Pertua Dewan Rakyat pada satu sesi perbahasan baru-baru ini. Beberapa orang ahli Parlimen PAS dan UMNO mencelah dengan teriakan dan tepukan di meja oleh ahli Parlimen yang lain.

      “Ini menteri baliklah. Rasis. Rasis”, kata seorang lagi ahli Parlimen pembangkang. Terpinga-pinga dan terdiam menteri kerana serangan bertubi-tubi ahli pembangkang. Akhirnya, menteri tidak dapat memberikan sebarang penjelasan hingga masa tamat.

      Petikan dialog ini hanyalah cebisan perbahasan hangat yang kadangkala berlaku di Dewan Rakyat.

     Dalam hal ini, terdapat segelintir ahli Parlimen yang menggunakan bahasa kesat, kasar dan karut. M isalnya, “kepala bana kau” yang bukan sahaja boleh menyinggung perasaan orang lain, tetapi memperlihatkan penggunaan bahasa yang tidak sesuai dalam kalangan Yang Berhormat.

      “Perkataan tidak senonoh dan tidak sesuai dengan kemuliaan dewan perlu ditarik balik. Orang berbudi kita berbahasa,” kata Timbalan Yang di-Pertua Dewan Rakyat dalam satu lagi sesi.

       Sesi persidangan dan perbahasan di Dewan Rakyat biasanya tenang. Namun begitu, sekali-sekala ketenangan di Dewan Rakyat yang mulia ini berkocak dengan hujah dan perbahasan wakil rakyat Perbahasan kadangkala mengundang serangan balas dan wacana tandingan hingga menjadi hangat dan menggemparkan. Kadangkala jika keadaan terlalu tegang dan ahli Parlimen ingkar perintah, Yang di-Pertua Dewan Rakyat akan mengarahkan ahli Parlimen terbabit dikeluarkan atau digantung daripada mengikuti persidangan.

Petikan ini diambil dari majalah Dewan Bahasa terbitan Januari

Iltizam dan Tekad Bahasa Kebangsaan

Agenda Bahasa

Oleh SARJIT S. GILL

Bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan Malaysia sebagaimana yang termaktub dalam Perkara 152, Perlembagaan  Persekutuan. Keperibadian warga Malaysia adalah berasaskan bahasa Melayu sebagai “Bahasa Jiwa Bangsa”.

       Bahasa Melayu memainkan peranan sebagai bahasa ilmu, komunikasi, pentadbiran, perpaduan dan perniagaan. Kedudukan bahasa Melayu di Malaysia sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi semakin tercabar dengan pengaruh globalisasi yang lazimnya memberikan keutamaan kepada bahasa inggeris.

       Pelbagai persoalan timbul mengenai kedudukan dan masa depan bahasa Melayu di Malaysia. Sejauh manakah masyarakat Malaysia menghormati dan memandang tinggi kedudukan bahasa Melayu? Bagaimanakah pula peranan ahli politik sebagai penggubal dasar memartabatkan bahasa Melayu, khususnya di Parlimen? Apakah mereka masih gemar “menanam tebu di bibir” dalam usaha memartabatkan kedaulatan bahasa Melayu? Apakah kedudukan Bahasa Melayu pada tahun 2050 kelak? Apakah bahasa Melayu akan bertahan dalam konteks masyarakat Malaysia yang meraikan superdiversity dengan kemasukan imigran baharu yang pelbagai latar budaya?

      Sejak merdeka hingga kini, kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rami berdepan dengan pelbagai cabaran dan pasang surutnya. Usaha memartabatkan dan mendaulatkan bahasa Melayu bukan hanya memfokuskan peranan orang Melayu sahaja, tetapi juga meliputi segenap lapisan masyarakat Malaysia.

Petikan dari majalah Dewan Bahasa keluaran Disember

Merungkaikan Akronim Polemik

Agenda Bahasa

Oleh NIK NOR AHMARIZAM NIK AHMAD

Dalam meniti arus modenisasi yang kian rencam ini, masyarakat Malaysia yang terdiri daripada pelbagai bangsa, budaya, bahasa, dan agama, seyogia mempunyai minda yang berfikiran terbuka dan tidak jumud serta bersiap siaga untuk bersaing dengan masyarakat di negara maju dalam apa-apa jua bidang yang diceburi kini.

                Pada masa yang sama, jiwa nan luhur setiap rakyat Malaysia senantiasa dituntut untuk menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi negara dengan sebaik-baiknya dalam sebarang disiplin ilmu. Hal ini bertepatan dengan pandangan Profesor Dato’ Dr. Mohd Yusof Haji Othman, iaitu kepentingan memartabatkan bahasa Melayu bukan hanya untuk mendepani Revolusi Industri Keempat, bahkan untuk memastikan sahsiah, keperibadian, jati diri, dan nilai masyarakat penuturnya dimantapkan seiring dengan kemajuan sains dan teknologi.

               Menurut Rusmadi Baharudin pula, sebagai pengguna bahasa, kita haruslah ada rasa tanggungjawab untuk tidak menggunakan bahasa itu secara semberono dan sewenang-wenang; bahawa bahasa bukan sekadar alat untuk menyampaikan maklumat. Oleh hal yang demikian, kenyataan bahawa ketepatan dan aturan dalam bahasa tidak penting dan asal sahaja maklumat yang disampaikan itu dapat difahami, adalah tidak tepat dari segi perkembangan, pemantapan dan pembakuan bahasa itu.

           Kemantapan dan kebakuan sesuatu bahasa tidak akan wujud seandainya pengguna bahasa terus-menerus menggunakan bahasa yang rancu dan tidak mempedulikan kaedah dan aturan bahasa itu. Sikap sesetengah pengguna bahasa yang secara terang-terangan mengubah bentuk ungkapan atau perkataan hingga menjadi bentuk yang lain dan merosakkan aturan dan kaedah bahasa itu akan menghambat proses pemantapan bahasa.

     Bicara ilmiah pada kali ini akan memfokuskan polemik penggunaan kata nama akronim dalam kalangan pengguna bahasa Melayu yang sohor kini ditularkan lewat media massa tempatan, antaranya termasuklah akronim “certot”. Sudah terang lagi bersuluh, ibarat kalau gajah hendaklah dipandang gadingnya, kalau harimau hendaklah dipandang belangnya. Pengguna bahasa Melayu, terutamanya pejuang bahasa Melayu dan orang perseorangan telah menzahirkan pelbagai komentar dan pandangan melalui laman sosial masing-masing berhubung dengan pengenalan akronim “certot” itu.

Pemerkasaan Bahasa Melayu dan Sejarah Pembentukan Malaysia

Agenda Bahasa

Oleh ROZITA CHE RODI dan HASHIM MUSA

Negara yang Bersifat Heterogen

Malaysia merupakan sebuah negara yang mempunyai penduduk yang berbilang kaum, keturunan, budaya, bahasa ibunda dan agama. Malaysia bukan sahaja sebuah negara yang padu dari segi komposisi penduduknya, tetapi juga merupakan negara yang heterogen, iaitu berkepelbagaian dari segi kaum, keturunan, budaya, bahasa, dan agama. Walaupun Bumiputera ialah kaum majoriti dan agama Islam. Oleh hal yang demikian, bagi negara yang bersifat heterogen, iaitu yang mempunyai pelbagai kaum, etnik, keturunan, budaya, agama, dan bahasa seperti Malaysia, satu formula atau strategi yang kukuh mesti diperoleh demi membentuk keutuhan budaya atau cultural solidarity untuk melonjakkannya ke status negara maju.

Konsep Perpaduan Negara dan Integrasi Budaya

Faktor keutuhan atau perpaduan (solidarity) budaya yang padu ialah sepunya dalam unsur nilai, norma, adat, tradisi, ritual, dan cara hidup termasuklah agama dan bahasa. Namun begitu, Malaysia yang merupakan negara yang jamak etnik, keturunan, adat, budaya, agama, dan bahasa ibunda, tidak memungkinkan suasana sepunya dalam unsur tersebut. Oleh itu, demi mengurangkan jurang perbezaan antara kaum, keturunan, budaya dan sebagainya dan menubuhkan titik persamaan antara kepelbagaian itu, kerajaan Malaysia pernah mengajukan konsep kebudayaan kebangsaan pada tahun 1970 hasil Seminar Kebudayaan Kebangsaan yang diadakan setahun sesudah rusuhan kaum pada 13 Mei 1969. Kerajaan telah menyedari betapa pentingnya perpaduan kaum, toleransi dan perasaan kekitaan dalam kalangan rakyat Malaysia dengan pluralis kaum, budaya, agama, dan bahasa yang ketara. Gagasan Kebudayaan Kebangsaan yang dicadangkan itu mengandungi elemen seperti yang berikut:

  1. Berdasarkan unsur peribumi, iaitu Melayu dan kaum Bumiputera yang lain sambil menyerap unsur positif bukan peribumi.
  2. Berteraskan bahasa kebangsaan Malaysia.
  3. Berasaskan nilai Islam.

Majlis Penasihat Kebudayaan Kebangsaan dibentuk pada tahun 1996 untuk meninjau kembali konsep kebudayaan kebangsaan berpandukan Wawasan 2020, yang bercita-cita untuk membentuk sebuah negara bangsa Malaysia yang maju. Wawasan 2020 mengetengahkan konsep satu negara bangsa mempunyai makna yang dalam kerana negara bangsa bermaksud sebuah negara berdaulat yang rakyatnya tidak dapat diidentifikasikan melalui kaum, keturunan atau warna kulit.

Dasar Bahasa Kebangsaan Asas Pembinaan Negara

Agenda Bahasa

Oleh AWANG SARIYAN

Pada zaman pascamerdeka, bahasa Melayu mengalami peluasan peranan, bukan sahaja sebagai asas pembinaan tamadun bangsa Melayu, tetapi juga sebagai asas pembinaan tamadun bangsa Malaysia. Peranannya telah merentas etnik. Konsep yang menjadi salah satu ideologi negara ialah “negara bangsa”. Istilah “bangsa” (nation) dalam konteks ini merujuk makna yang lebih luas daripada istilah “ras” (race). Dengan mengambil inti pati takrif “bangsa” dalam Webster’s Twentieth Century Dictionary Unabdrigded (1983), bangsa berkaitan dengan wilayah tertentu, khususnya negara yang ditadbirkan oleh sebuah kerajaan, sementara ras lebih berkaitan dengan kelompok yang ditandai oleh hubungan biologi dan ciri-ciri persamaan yang berkaitan dengan hubungan keturunan. Maka itu, “negara bangsa” dalam konteks Malaysia merujuk bangsa Malaysia yang terdiri daripada pelbagai ras (dengan ras yang utamanya ialah Melayu  sekitar 60 peratus, Cina  sekitar 25 peratus, India  sekitar lapan peratus, kumpulan etnik seperti Orang Asli, lebih 50 kumpulan etnik peribumi di Sabah dan lebih 30 kumpulan etnik peribumi di Sarawak.

        Konsep “pembinaan negara bangsa” yang menjadi cita-cita utama itu bererti pembinaan negara yang berasaskan semua ras yang ada, dengan bertunjangkan beberapa dasar, antaranya termasuklah Dasar Bahasa Kebangsaan, selain Dasar Ekonomi Baharu, Dasar Kebudayaan Kebangsaan dan Dasar Pendidikan Kebangsaan. Dalam kaitannya dengan Dasar Bahasa Kebangsaan itulah relevannya kita membincangkan usaha “memartabatkan bahasa” untuk membina negara bangsa, dan bahasa yang perlu dimartabatkan itu ialah bahasa yang menjadi asas pembinaan negara yang terdiri daripada pelbagai ras itu, iaitu bahasa Melayu, sebagaimana yang dimaktubkan dalam Perlembagaan Persekutuan.

      Upaya meneliti jejak pemartabatan bahasa Melayu selama setengah abad yang silam, iaitu dengan bertitik tolak dari tahun kemerdekaan Malaysia (yang sebelum 1963 dikenal sebagai Persekutuan Tanah Melayu) dan rencana membaharui babak untuk tempoh yang mendatang berhubungan secara langsung dengan ehwal pembinaan negara Malaysia sebagai negara bangsa. Hal ini demikian kerana bahasa Melayu memang cukup erat hubungannya dengan pembinaan konsep kebangsaan dan kenegaraan entiti politik yang dikenal sebagai Malaysia. Kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi menjadi asas kontrak sosial rakyat Malaysia, di sisi kedudukan raja-raja Melayu, agama Islam sebagai agama Persekutuan dan hak-hak istimewa bangsa Melayu dan Bumiputera. Perlembagaan Persekutuan, Perkara 152 menetapkan bahawa bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi negara.