Anda sedang membuat semakan seimbas dalam arkib Fokus.

Penyampaian Ilmu Saintifik Dalam Wacana Penulisan Akbar Tempatan

Agenda Bahasa, Fokus

OLEH: ZARINA OTHMAN

Makalah ini memaparkan satu tinjauan awal terhadap analisis wacana penulisan akhbar tempatan dalam bahasa Melayu di Malaysia. Analisis terhadap sebuah akhbar tempatan dalam bahasa Melayu, iaitu Utusan Melayu telah dipilih dan pemilihan rencana penulisan yang dijalankan analisis awalan ini berfokus kepada rencana penulisan dalam ruangan sains. Terdapat tiga kategori subtopik penulisan ilmu sains iaitu Sains dan Teknologi, Kesihatan dan Impak Alam. Beberapa contoh wacana penulisan bagi setiap topik secara rawak telah dipilih bagi tujuan tinjauan awal ini menggunakan analisis tekstual. Dalam tinjauan analisis awal ini, terdapat beberapa fitur wacana dalam penggunaan istilah saintifik dalam penulisan akhbar ini bagi tujuan menyampaikan ilmu sains. Antaranya termasuklah penggunaan:

 • Istilah bahasa Inggeris

• Istilah bahasa Melayu (baharu)

• Istilah atau frasa bahasa Inggeris

• Kedua-dua istilah bahasa Melayu dan bahasa Inggeris.

 Istilah Pinjaman Bahasa Inggeris

Dalam wacana penulisan akhbar ini, penggunaan frasa kata yang menggabungkan penggunaan perkataan bahasa Melayu dan pinjaman istilah perkataan daripada bahasa Inggeris menjadi gaya penulisan wacana dalam bacaan akhbar umum (Jadual 1). Mungkin akan timbul pertanyaan, adakah perlu dipinjam istilah bahasa Inggeris? Penggunaan istilah bahasa Inggeris sebagai istilah bahasa Melayu telah diterima selaras dengan dasar memartabatkan bahasa Melayu yang ditegaskan dalam peruntukan Perlembagaan Persekutuan (Perkara 152), iaitu bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan. Dalam Penyata Razak (1956) serta Akta Pendidikan (1996), bahasa Melayu dinobatkan sebagai bahasa perantara pada peringkat sekolah rendah hingga peringkat Universiti (Kamal Shukri, 2007).

Sinergi Tonggak Pemartabatan Bahasa Melayu

Agenda Bahasa, Fokus

OLEH: AZIZUL HAJI ISMAIL / VIJAYALETCHUMY A/P SUBRAMANIAM

Sejarah membuktikan negara dan bangsa di dunia ini memerlukan kerjasama dengan melaksanakan dasar bersahabat demi meneruskan kelangsungan ketamadunan negara dan bangsa tersebut. Hal ini telah berlaku terhadap bangsa-bangsa besar di dunia seperti China, Jepun, Burma dan Thailand (Siam), sebelum abad ke-19 yang telah melaksanakan dasar isolasi bagi memelihara keagungan dan kesucian negara dan bangsa mereka. Isolasi membawa maksud memencilkan diri (negara) dengan tidak membenarkan hubungan dengan kuasa asing, khususnya negara-negara Barat bagi memastikan kedaulatan negara dan kekayaan ekonomi negara mereka tidak terjejas disebabkan kerakusan kuasa-kuasa tersebut untuk menjarah hasil bumi negara tersebut. Namun, negara-negara tersebut akhirnya mengamalkan dasar pintu terbuka kepada pihak luar, sama ada secara sukarela, seperti negara Thailand oleh Raja Mongkut, ataupun secara paksa seperti yang berlaku terhadap negara China akibat daripada konspirasi Perang Candu Pertama (1839-1842) dan Perang Candu Kedua (1856-1860) oleh kuasa-kuasa Barat. Negara-negara tersebut mahu tidak mahu telah membuka pintu negara mereka bagi meneruskan kelangsungan dan kemerdekaan bangsa dan negara tersebut agar tidak terus diratah oleh kuasa-kuasa besar pada masa itu yang mengamalkan dasar siapa kuat dialah raja.

         Sejarah ini telah membawa pengajaran dan sewajarnya menjadi panduan yang amat bermakna terhadap usaha pemartabatan bahasa Melayu, sama ada pada peringkat kebangsaan, ataupun peringkat antarabangsa. Usaha tersebut tidak boleh dilaksanakan secara bersendirian dan terpencil untuk dilaksanakan oleh badan kerajaan, iaitu Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), yang bertanggungjawab terhadap pelaksanaan perancangan bahasa dalam negara. Malahan, tugas dan usaha tersebut juga tidak wajar diserahkan secara eksklusif kepada tokoh-tokoh bahasa untuk melaksanakan tugas dan amanah tersebut. Sewajarnya tugasan tersebut perlu dilaksanakan secara sinergi ataupun melalui kerjasama pintar dengan pelbagai pihak. Hal ini juga ditegaskan oleh Allah, supaya manusia sentiasa bekerjasama dan tolong-menolong sesama manusia dalam hal yang berkaitan kebaikan dan kebajikan seperti yang terkandung dalam Surah al- Ma’idah ayat kedua. Oleh hal yang demikian, sinergi melalui kerjasama bahasa pada peringkat antarabangsa, kerjasama bahasa dengan badan kerajaan, pihak swasta, dan pertubuhan bukan kerajaan (NGO), perlu diteruskan dan dimantapkan demi pemerkasaan dan pemartabatan bahasa Melayu di dalam dan di luar negara. Selain itu, DBP juga perlu lebih bernafsu untuk mencari kerabat kerja di dalam dan luar negara bagi memacu kelangsungan dan pemerkasaan bahasa Melayu pada masa kini.

Bahasa Melayu Selepas 58 Tahun Merdeka

Agenda Bahasa, Fokus

OLEH: AMINUDIN MANSOR

Penggunaan bahasa yang baik, betul dan tepat mencerminkan bangsa yang melahirkan bahasa tersebut. Justeru, penggunaan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan yang dipertuturkan oleh rakyat yang pelbagai kaum ini sebenarnya mencerminkan identiti bangsa Malaysia yang mahu dilahirkan oleh negara kita. Konsep “di sini lahirnya sebuah cinta”, sepatutnya juga meliputi kecintaan bahasa iaitu bahasa Melayu. Tanpa rasa cinta dan sayang akan bahasa, setelah negara mencapai kemerdekaan 58 tahun, sesuatu bangsa itu tidak akan maju. Sejarah dan perkembangan bahasa Melayu sebelum dan sesudah merdeka amat panjang. Kini bahasa Melayu berperanan sebagai bahasa ilmu, bahasa komunikasi dan bahasa perpaduan yang berkesan.

          Jejak sejarah bahasa Melayu bermula dengan aspek-aspek asal usul bahasa Melayu, iaitu bahasa Melayu kuno, bahasa Melayu klasik, bahasa Melayu moden dan unsur-unsur asing dalam bahasa Melayu hinggalah perkembangannya sampai hari ini. Sejarah membuktikan bahawa sebelum dan selepas merdeka, semua aspek ini dihuraikan dan terdapat bahan bukti kukuh, tokoh, dan institusi yang terlibat dalam memberikan sumbangan besar terhadap perkembangan bahasa Melayu.

        Sejarah membuktikan bahawa, selepas tahun 1970, bahasa Melayu dimantapkan penggunaannya terutama di sekolah rendah dan menengah. Mulai tahun 1983 pula, semua kursus tahun pertama peringkat universiti turut diajar dalam bahasa kebangsaan berbanding penggunaan bahasa Inggeris sebelum ini. Pada masa kini bahasa Melayu digunakan sepenuhnya di Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) yang sepatutnya menjadi ikutan universiti awam dan swasta yang lain.

Memperkasakan Sinergi, Memartabatkan Bahasa Melayu

Agenda Bahasa, Fokus

OLEH: JAAFAR HAJI HAMDAN

 Usaha memartabatkan bahasa Melayu perlu dilakukan dengan bersungguh-sungguh. Usaha ini harus dilihat dalam konteks yang luas yang merangkumi aspek kenegaraan, kemajuan dan peradaban. Kenegaraan sewajarnya yang ditunjangi dengan jati diri, kemajuan yang berpaksikan acuan sendiri dan peradaban yang tinggi keilmuan tradisinya.

          Dunia pascaglobalisasi kini meletakkan maklumat sebagai asas percaturan baharu penjajahan minda. Wahananya melalui bahasa Inggeris yang dicorakkan dengan simbol sensasi dan populariti sehingga percaturan itu membawa bersama-samanya sifat dan sikap budaya yang menunjanginya. Tanpa sedar, sifat dan sikap budaya itu diterima  oleh pengguna bahasa berkenaan dengan menjadikan nilai sensasi dan popularitinya sebagai suatu keutamaan.

          Oleh hal yang demikian, dalam arus perkembangan maklumat yang cukup deras dan pantas ini, bahasa Melayu berdepan dengan cabaran yang bersilih ganti. Cabaran yang sentiasa membatasi peranan dan tanggungjawabnya, cabaran yang menidakkan keupayaan mutlaknya serta cabaran yang meminggirkan wibawanya, sama ada sebagai bahasa rasmi, bahasa perpaduan, bahasa ilmu atau bahasa komunikasi. Bahasa Melayu seakan-akan berlegar dalam lingkaran kepungan sensasi dan populariti yang dijelmakan melalui bahasa Inggeris.

Menanti Kedatangan Bulan Bahasa Kebangsaan

Agenda Bahasa, Fokus

OLEH: HASAN BASERI BUDIMAN

Bermula dengan nama Minggu Bahasa Kebangsaan dan Bulan Bahasa Kebangsaan sekitar dekad 60-an, gerakan memartabatkan bahasa Melayu terus dipertingkatkan dengan pelbagai kempen, antaranya termasuklah Gerakan Cintailah Bahasa Kita (GCBK) (1987-1996), Gerakan Bahasa Kebangsaan Sektor Swasta (GBKSS) (1996-2005) dan Minggu Sastera (1987-1998). Akhirnya gerakan ini diubah namanya kepada Bulan Bahasa dan Sastera Negara (BBSN) dan yang pertama telah dilancarkan pada tahun 1999 oleh YAB Dato’ Seri Abdullah Haji Ahmad Badawi, Timbalan Perdana Menteri Malaysia ketika itu.

            Sepuluh tahun kemudian, pada tahun 2009, bersesuaian dengan matlamat barunya, BBSN telah ditukar namanya menjadi Bulan Bahasa Kebangsaan (BBK). Tujuannya tidak lain hanya:

• untuk terus memantapkan, memperkukuh dan mempamerkan jati diri dan citra bangsa Malaysia;

• menguatkan rasa megah rakyat Malaysia terhadap bahasa kebangsaan;

• mengeratkan dan memperkukuh perpaduan bangsa melalui bahasa kebangsaan;

• menyemarakkan peranan bahasa kebangsaan sebagai tonggak pembinaan negara bangsa.

           Apapun, dalam sepanjang tempoh usaha memartabat serta menjaga mutu bahasa kebangsaan ini telah dilakukan, keseluruhan rakyat Malaysia nampaknya hanya menyerahkan tugas dan tanggungjawab itu kepada Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) semata-mata. Pada hal tugas berkenaan merupakan tugas bersama, yang sepatutnya tanggungjawab itu dipikul bersama oleh setiap orang warga yang mengaku dirinya rakyat negara ini.

Mendepani Cabaran Pemartabatan Bahasa Melayu di Sarawak

Agenda Bahasa, Fokus

OLEH: DR. HAZAMI JAHARI

Sejarah dan latar belakang negeri Sarawak agak berbeza daripada Semenanjung Malaysia. Negeri yang terbesar di Malaysia ini pernah tercatat dalam sejarah sebagai sebahagian daripada wilayah Kesultanan Brunei sekitar abad ke-14 sehingga tahun 1900. Kedatangan James Brooke ke Sarawak pada tahun 1840 dengan tujuan membantu mengamankan Sarawak daripada ancaman pemberontak atau lanun mengakibatkan penyerahan satu persatu daerah naungan Kesultanan Brunei kepada pengembara Inggeris ini. Apabila Limbang diserahkan kepada pentadbiran dinasti Brooke menjelang tahun 1905, kesemua wilayah di Sarawak menjadi negeri pentadbiran keluarga James Brooke.

         Apabila meletus Perang Dunia Kedua, Jepun mula menakluki Sarawak pada tahun 1942 hingga 1945. Kekalahan Jepun kepada kuasa Berikat memberikan kesan kepada suasana politik Sarawak. Pentadbiran Sarawak diambil alih seketika oleh tentera British. Anthony Brooke kembali sebagai rajah Sarawak dalam keadaan tidak bersedia sepenuhnya untuk mentadbir semula negeri yang luas dan terjejas kesan daripada pendudukan Jepun. Akhirnya, pada tahun 1948, Sarawak diserahkan kepada Kerajaan British sebagai tanah jajahan. Penyerahan Sarawak kepada British menimbulkan gerakan antipenyerahan, terutamanya di Kuching dan Sibu. Kesan daripada itu, gabenor British pertama, iaitu Sir Duncan Stewart telah dibunuh oleh Rosly Dhoby semasa melawat Sibu pada tahun 1949.

         Walau bagaimanapun, peristiwa pembunuhan Sir Duncan Stewart itu tidak menjejaskan pengambilalihan Sarawak oleh British. Sarawak kekal di bawah penjajahan British sehingga 22 Julai 1963 apabila Sarawak mencapai status berkerajaan sendiri. Namun begitu, pemimpin Sarawak masih lagi tertakluk kepada arahan dan kuasa penjajah. Hanya pada pagi 16 September 1963, Datuk Abang Openg Sapie (Allayarham Tun) diisytiharkan sebagai gabenor Sarawak yang pertama oleh gabenor British Sir Alexander Waddel serentak dengan tarikh pembentukan Persekutuan Malaysia. Detik itu, barulah Sarawak secara mutlak bebas daripada penjajahan.

         Pembentukan Malaysia memberikan peluang kepada Sarawak mentadbir negeri secara bebas sebagai sebuah negeri yang berdaulat. Secara langsung, semua perkara berkaitan dengan pentadbiran dan pembangunan diatur dan diuruskan sepenuhnya oleh kerajaan negeri yang diketuai Ketua Menteri. Sementara gabenor (kemudian Tuan Yang Terutama Yang Dipertua Negeri) merupakan ketua negeri bagi negeri Sarawak

         Oleh hal yang demikian, dalam urusan pentadbiran kerajaan negeri ini, sebahagian daripada undang-undang, peraturan dan tatacara kerja masih lagi menggunakan dan meneruskan apa yang terpakai semasa pemerintahan keluarga Brooke dan British. Beberapa undang-undang atau ordinan seperti hal yang berkaitan dengan tanah, perniagaan, buruh, kastam dan imigresen, sebahagiannya merupakan lanjutan daripada undang-undang dan peraturan yang terpakai sebelum kemerdekaan Sarawak. Dengan kata lain, sebahagian daripada undang-undang, ordinan dan peraturan dalam pentadbiran kerajaan negeri Sarawak masih lagi menggunakan undang-undang dan ordinan British.

Perkukuh Perpaduan Melalui Bahasa Melayu

Agenda Bahasa, Fokus

OLEH: DATUK HAJI ABANG ABDUL WAHAP HAJI ABANG JULAI

DB: Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan melalui Perkara 152 bahawa bahasa Melayu merupakan bahasa kebangsaan Malaysia dalam segala urusan rasmi. Namun, bagi Sarawak yang mencapai kemerdekaan dalam Malaysia pada tahun 1963, pelaksanaan penggunaan bahasa Melayu diberikan kelonggaran, iaitu selepas 10 tahun dari tarikh kemerdekaan. Pada pandangan Datuk, sejauh manakah bahasa Melayu diterima dalam konteks penggunaannya dalam urusan rasmi selepas genap tempoh berkenaan.

 Secara peribadi saya berpandangan bahawa penggunaan bahasa Melayu dalam pertuturan dan persuratan memang semakin meluas. Sebelum ini saya bertugas dalam bidang kepolisan dan saya melihat bahawa sekarang semakin banyak dokumen dan peraturan menggunakan bahasa Melayu. Penggunaan bahasa Melayu semakin meluas di pejabat-pejabat kerajaan. Dalam konteks penggunaannya di sektor swasta, perkara ini masih belum terlaksana sepenuhnya. Dalam konteks Dewan Bandaraya Kuching Utara, sejak dilantik sebagai Datuk Bandar, saya melihat bahawa penggunaan bahasa Melayu semakin digiatkan. Dewan Bahasa sendiri membuat pengauditan dokumen-dokumen rasmi kita. Kalau dulu boleh dikatakan 70 hingga 80 peratus dokumen rasmi kami menggunakan bahasa Inggeris, kini, keadaan itu sebaliknya iaitu 80 peratus dalam bahasa Melayu, kecuali bagi surat-surat daripada pihak luar yang masih lagi menggunakan bahasa Inggeris. Namun demikian, bilangannya semakin berkurangan. Memang tidak dinafikan bahawa tidak semua perkataan dapat ditakrifkan secara tepat dalam bahasa Melayu.

Berhubung peruntukan Perkara 152 Perlembagaan Persekutuan, itu merupakan salah satu syarat yang ditetapkan semasa penubuhan Persekutuan Malaysia. Dalam hal ini, memanglah kalau dibandingkan dengan Semenanjung, kita masih ketinggalan dalam hal ini.

 

DB: Secara umumnya dimaklumi bahawa Sarawak merupakan sebuah negeri yang amat luas kawasannya dengan penduduknya terdiri daripada pelbagai kaum. Apakah faktor ini merupakan hambatan dalam pelaksanaan penggunaan bahasa Melayu dalam sektor perkhidmatan awam?

 Dari segi keluasan, memang tidak dinafikan bahawa Sarawak ini amat luas. Namun, dari segi perhubungan, keadaannya adalah lebih baik berbanding dahulu. Dahulu, saya pernah ditempatkan di Kapit sebagai Inspektor Percubaan dan ketika itu kita menggunakan kapal untuk ke sana. Berbanding sekarang, penggunaan bot ekspress menyingkatkan masa perjalanan menjadi dua hingga tiga jam sahaja. Hal ini dipermudahkan lagi dengan adanya perkhidmatan telefon dan internet. Kata orang, dunia sekarang ini merupakan dunia tanpa sempadan. Di samping itu, kemudahan pendidikan sudah melebar ke bahagian-bahagian pedalaman.

Oleh hal yang demikian, pihak-pihak tertentu perlu mengambil inisiatif dalam hal ini. Saya mengambil contoh penggunaan bahasa Melayu di Bario oleh golongan penyebar agama. Hal inilah yang membawa kepada timbulnya isu penggunaan istilah “Allah’’ yang bagi masyarakat di Sarawak merupakan perkara biasa. Memang tidak dapat dinafikan bahawa faktor keluasan kawasan ini menyebabkan kesukaran dalam usaha memasyarakatkan penggunaan bahasa Melayu. Apa pun, usaha untuk menggiatkan penggunaan bahasa Melayu dalam kalangan masyarakat umum semakin dirasai.