Category Archives: Fokus

Bahasa Nadi Bangsa

Oleh Mohidin Malek

Sejak mencapai kemerdekaan, sistem pentadbiran negara telah melalui fasa perkembangan yang positif, baik dari segi penggubalan, penterjemahan mahupun pelaksanaan dasar dan objektif kerajaan ke arah memacu pembangunan negara. Hal yang sedemikian ini tidak akan dapat dizahirkan tanpa persefahaman, persetujuan, dan penerimaan yang total daripada pihak yang memerintah dan mentadbir dengan golongan rakyat atau masyarakat umum. Tanpanya, apa-apa juga dasar yang diperkenalkan akan menmbulkan kekeliruan di samping menyukarkan pelaksanaannya.

Lantaran itu, penterjemahan dan pemahaman yang meluas tentang apa-apa juga perkara amat penting. Dengan hal yang demikian, medium penyampaian yang berkesan sudah pasti menjadi faktor utama yang perlu diberi perhatian. Dalam konteks negara ini, sudah pastinya medium penyampaian berkenaan merujuk bahasa yang disepakati dan difahami oleh semua pihak, iaitu bahasa Melayu.

Di Malaysia, sistem pentadbiran negara berasaskan sistem demokrasi berparlimen dan raja berperlembagaan. Hal yang sedemikian ini merujuk sistem yang memperlihatkan kerajaannya dipilih oleh rakyat untuk rakyat. Rakyat dapat melibatkan diri dalam sistem pentadbiran negara. Rakyat juga berpeluang untuk melakukan pemilihan bagi membentuk kerajaan melalui proses pilihan raya. Pengenalan dasar ini bertujuan untuk memperlihatkan landasan pemerintahan sesebuah negara yang berteraskan kebenaran dan keadilan.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran Jun

Peranti Moden Membantu Usaha Melestarikan Bahasa

Oleh Abdullah Awang

Bahasa ialah kayu ukur sesuatu bangsa. Bahasa menunjukkan bangsa. Dua ungkapan ini sudah cukup untuk menggambarkan betapa pentingnya bahasa kepada manusia. Setiap manusia di dunia ini mempunyai bahasa pengucapan tersendiri. Mereka memartabatkan bahasa ibunda masing-masing untuk dilihat sebagai bangsa terunggul dan bertamadun. Jika hilang ghaibnya bahasa, maka hilanglah maruah, identiti, dan jati diri sesuatu bangsa. Inilah gambaran awal betapa pentingnya untuk kita melestarikan bahasa pengucapan kita.

      Seperti yang kita ketahui bahawa bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan negara Malaysia. Semua rakyat negara ini, tanpa mengira kaum, sepatutnya menyayangi bahasa itu dan sentiasa menggunakannya dalam kehidupan harian. Pada suatu masa dahulu, bahasa Melayu menjadi lingua franca yang terkenal di seluruh dunia kerana peranan penting pelabuhan Melaka dalam perdagangan antarabangsa.

     Apabila kita membicarakan bahasa dalam konteks dunia moden, perkara yang tidak boleh kita tinggalkan ialah peranan alam maya yang melibatkan internet dan komunitinya. Semua pihak perlu melihat perkara ini secara positif kerana alam maya sudah menjadi sebahagian daripada kehidupan masyarakat kini. Setiap individu perlu sedar bahawa alam maya menjadi satu daripada langkah yang dapat digunakan untuk melestarikan penggunaan bahasa kebangsaan dan tugas untuk melaksanakannya menjadi kewajipan masing-masing.

     Sehubungan dengan itu, apakah yang perlu dilakukan untuk melestarikan penggunaan bahasa yang baik dan betul? Sebagai permulaan, guru menjadi orang di baris hadapan. Guru boleh menerapkan penggunaan bahasa yang baik dan betul dalam proses pengajaran dan pembelajaran penulisan, sebagai contohnya. Dengan hal yang demikian, kesalahan yang berhubung dengan mudahnya dan kesalahan itu, jika berlaku, tidak boleh dipandang mudah.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran Mei

Bahasa Melayu Dahulu, Kini dan Akan Datang

Oleh Nor Hashimah Jalalluddin

Umum mengetahui bahawa bahasa Melayu ialah bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan negara. Bahasa ini mempunyai fungsi sebagai alat perpaduan bagi rakyat yang berbilang kaum di negara ini. Bahasa ini mempunyai fungsi sebagai alat perpaduan bagi rakyat yang berbilang kaum di negara ini. Perpaduan dapat dicapai seharusnya melalui sistem pendidikan kebangsaan yang mampu untuk meletakkan semua bangsa di bawah satu bumbung yang sama. Pemilihan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi telah dibahaskan sebelum diluluskan mengikut perlembagaan. Bahasa Melayu termaktub dalam Perkara 152 yang menegaskan status bahasa ini.

      Dalam rangka Dasar Kebudayaan Kebangsaan, sekali lagi ditekankan tentang kepentingan bahasa Melayu. Perkara 152 menegaskan bahawa bahasa kebangsaan ialah bahasa Melayu dan hendaklah dalam tulisan yang diperuntukkan melalui undang-undang oleh Parlimen, dengan syarat bahawa:

  • tiada seorang pun boleh dilarang atau dihalang daripada menggunakan (selain bagi maksud rasmi), atau daripada mengajarkan atau belajar, apa-apa bahasa lain; dan
  • tiada apa-apa jua dalam fasal ini boleh menjejaskan hak kerajaan persekutuan atau hak mana-mana kerajaan negeri untuk memelihara dan meneruskan penggunaan dan pengajian bahasa mana-mana kaum lain di dalam Persekutuan.

      Perkara 152 hanya boleh dipinda dengan kuasa raja Melayu yang turut menjadi payung negara. Seharusnya dengan adanya kedudukan yang istimewa sebegini, bahasa Melayu dapat berdiri gah dan berprestij.

Petikan ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran Mei

Bahasa dan Keintelektualan

Oleh Mohidin Haji Malek

Komunikasi ialah kaedah manusia berinteraksi antara satu dengan yang lain. Dalam proses komunikasi, berlaku penyampaian atau pemindahan maklumat dalam apa-apa juga bentuk atau ranah, sama ada melalui percakapan (lontaran suara), bertulis melalui media cetak atau digital seperti buku, majalah, akhbar, laman sesawang, e-mel, mesej, dan seumpamanya, atau secara bukan lisan seperti bahasa isyarat, bahasa badan, dan seumpamanya. Keupayaan untuk menyampaikan maklumat dengan tepat dan berkesan ialah perkara primer dan tidak harus dipandang enteng dan ringan. Hal yang sedemikian inilah yang menjamin keberkesan komunikasi.

      Tidak dapat disangkal bahawa wahana primer yang menjamin dan memastikan keberkesanan sesuatu bentuk komunikasi ialah bahasa. Dalam konteks ini, bahasa yang mampu difahami dan disepakati penggunaannya oleh kedua-dua pihak yang berkomunikasi. Sekiranya tiada kesefahaman, hal ini akan menjejaskan keberkesanan sesuatu komunikasi. Seperti perumpamaan Melayu “ibarat ayam dan itik”. Dalam konteks ini, penulis tidak mengehadkan ruang lingkup atau sempadan wahana komunikasi, namun melihat persoalan primer melalui pandangan kaca mata yang lebih luas. Dengan erti kata lain, komunikasi yang melibatkan apa-apa juga bahasa, baik bahasa Jepun, Mandarin, Inggeris dan sebagainya. Pun demikian, berlandaskan apa-apa yang diperkatakan, pada akhirnya melihat kerelevenan penggunaan bahasa Melayu sebagai wahana penyampaian ilmu yang berkesan.

      Intelek atau tahap kecendekiaan turut berperanan untuk memastikan tidak berlakunya kegagalan dalam komunikasi (communication breakdown). Intelek, dalam konteks makalah ini bukan hanya terbatas kepada ilmu pengetahuan semata-mata, tetapi turut menyentuh aspek keintelektualan berbahasa. Keintelektualan berbahasa menjamin penyaluran maklumat yang berguna, di samping penyaluran ilmu yang lebih tepat. Dengan kata lain, penguasaan bahasa yang baik dan kepersisannya menjamin ketepatan penyampaian dan penerimaan maklumat dan ilmu. Memang lazim berlaku sesuatu maklumat atau ilmu yang disampaikan tidak menepati atau menyimpang daripada konsep sebenar, dan penerimaannya tidak seperti yang dihasratkan akibat daripada pemilihan kata atau istilah mahupun penterjemahan maksud yang jauh lari atau berbeza daripada maksud yang sebenarnya. Oleh hal yang demikian, keselarasan dan keseimbangan dalam konteks pengetahuan berbahasa dan intelek amat dititikberatkan.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran April

Keintelektualan Berbahasa Melayu Cerminan Cendekia Bangsa

Oleh Jeniri Amir

Kini, ada salah tanggapan dan kesendengan pandangan sesetengah pihak bahawa keintelektualan seseorang diukur dari segi keupayaannya menguasai bahasa kedua, terutama bahasa Inggeris. Bagai kurang cerdik seseorang itu jika hanya pandai dalam bahasa Melayu. Bagai tidak terpelajar seseorang itu jika tidak pandai mengungkapkan diri dalam bahasa Inggeris walaupun bahasa Inggeris yang digunakannya ialah bahasa Inggeris yang terhad dan rendah mutunya. Mungkinkah itu sebabnya rakyat Malaysia tidak gemar berbahasa Melayu, malah lebih suka berbahasa Inggeris? Kalaupun mereka bertutur dalam bahasa Melayu, mereka cenderung menyelitkannya dengan kosa kata dan ungkapan dalam bahasa Inggeris.

       Persoalannya, adakah bahasa Melayu sudah mencapai tahap keintelektualan? Adakah menggunakan bahasa Melayu tidak menampakkan keintelektualan? Betulkah hanya dengan menggunakan bahasa asing, terutamanya bahasa Inggeris seseorang itu akan kelihatan daya keintelektualan? Bahasa merupakan wadah penting bagi melahirkan insan yang bijaksana. Kearifan dan kebijaksanaan seseorang diukur bukan sahaja dari segi ketinggian ilmunya, tetapi keupayaan mengungkapkan ilmu yang kompleks dan sulit dengan bahasa yang berkesan. Bahasa sebagai wahana yang penting perlu dikuasai jika seseorang mahu muncul sebagai cendekiawan bangsa.

      Dalam dunia yang semakin mencabar, tahap keintelektualan diukur dari aspek kebolehan dan keberkesanan seseorang untuk berkomunikasi atau menyampaikan maklumat dan pandangan. Individu berkenaan bukan sahaja perlu memiliki ilmu yang luas dan mendalam dalam bidang yang diperkatakannya, tetapi juga berupaya menyampaikan idea dan pendapat dengan bahasa baku yang memancarkan keintelektualan bahasa. Maksudnya, ilmu yang mendalam dan tinggi perlu disampaikan dengan bahasa Melayu tinggi. Bahasa dan ilmu bergerak seiring. Tanpa penggunaan bahasa Melayu tinggi, walau setinggi mana pun ilmu seseorang itu, keintelektualannya tidak akan terserlah. Keintelektualan ilmu perlu bergandingan dengan keintelektualan bahasa.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran April

Pemerkasaan Bahasa dan Persuratan Melayu Tonggak Pemartabatan Bangsa Bertamadun Tinggi

Oleh Azizul Haji Ismail

Salah satu penanda aras menjadi bangsa yang bertamadun dan berperadaban tinggi ialah sesuatu bangsa itu perlu mempunyai budaya penggunaan bahasa tinggi dan sejarah persuratan yang “besar” untuk menjadi rujukan serta kebanggaan sehingga generasi pada masa kini. Dalam konteks peradaban dan ketamadunan bangsa Melayu, bahasa dan persuratan Melayu telah berkembang maju selari dengan sejarah keagungan bangsa tersebut melalui pembinaan kerajaan, wilayah, dan empayar yang ersifat kerajaan maritim di alam atau Kepulauan Melayu. Bahasa dan persuratan Melayu sebenarnya mendapat kedudukan tinggi dalam pelbagai ranah semenjak 2000 tahun dahulu apabila tertubuhnya kerajaan Melayu awal, iaitu Funan, Campa, Kesultanan Melayu Melaka, Pasai, Johor-Riau, Patani, Brunei dan Aceh.

     Pada masa tersebut, bahasa Melayu digunakan hampir dalam segala lapangan kehidupan masyarakat yang merangkumi pentadbiran, undang-undang, diplomasi, perdagangan, keagamaan, dan ilmu serta pendidikan. Bahasa Melayu juga telah menjadi lingua franca bukan sahaja di alam Melayu, malahan melangkaui di luar alam tersebut, khususnya dalam bidang perdagangan dan penyebaran agama Islam. Sifat bahasa Melayu yang “liberal” dan keterbukaan membolehkan bahasa tersebut tidak “mati”, malahan semakin berkembang sehingga pada hari ini.

     Bahasa dan persuratan Melayu pada masa dahulu telah memainkan peranan penting dalam pengajaran dan pandangan hidup para pemerintah serta masyarakat secara keseluruhannya bagi memastikan kesejahteraan dan keharmonian hubungan golongan pemerintah dengan rakyat terpelihara. Hal ini disebabkan hubungan orang Melayu dengan rajanya amat rapat dan saling bergantungan dari zaman dahulu sehingga sekarang, selaras dengan ungkapan “Raja dan Rakyat Berpisah Tiada”. Bagi tujuan itu, penghasilan karya agung dalam persuratan Melayu telah dijadikan asas bagi memastikan bangsa Melayu mampu berdiri sama tinggi dan duduk sama rendah dengan tamadun besar bangsa lain.

Petikan rencana dipetik dari majalah Dewan Bahasa keluaran Mac

Bahasa Busana Bangsa

Oleh DILAH TUAH

Sejak sekian lama, bahasa telah memainkan peranan yang cukup penting dalam penentuan identiti sesuatu bangsa. Keyakinan ini turut disandarkan melalui ungkapan seperti “bahasa jiwa bangsa”, “bahasa menunjukkan bangsa” dan “bahasa busana bangsa”. Hal yang sedemikian ini bertepatan dengan pandangan Clara Lee Brown (2009) dalam Heritage Language and Ethnic Identity: A Case Study of Korean-American College Student, yang mengatakan bahawa bahasa dan etnik merupakan sesuatu yang tidak dapat dipisahkan. Di samping itu, dalam konteks kajian sosiolinguistik, bahasa bukan sekadar dikaji daripada aspek bunyi sebutan dan ejaan semata-mata, tetapi turut mencakupi faktor budaya dan masyarakat yang memiliki bahasa tersebut. Hal ini dikatakan sedemikian kerana sesuatu bahasa yang wujud pada hari ini membawa bersama roh bangsa yang memilikinya.

     Kepentingan bahasa sebagai penentu identiti bangsa tidak dapat disangkal. Menurut Hassan Ahmad (2004) dalam Bahasa Melayu dan Minda Melayu: Satu Tinjauan Kritis, dalam ilmu antropologi, salah satu ciri yang membezakan satu kumpulan etnik dengan kumpulan etnik dengan kumpulan etnik yang lain ialah bahasa. Justeru, tidak hairanlah dalam satu tinjauan yang dilaukan di 15 buah negara di Eropah pada tahun 2016 mendapati 10 buah negara amat bersetuju bahawa keupayan bertutur dalam bahasa kebangsaan merupakan penentu identiti seseorang. Selain itu, dalam tinjauan yang dilakukan oleh Pew Research Center pada April-Mei 2016, juga mendapati negara-negara seperti Netherland, Britain, Hungary, Amerika Syarikat, Itali dan Kanada, juga bersetuju bahawa identiti kebangsaan hanya dapat dilihat apabila seseorang berupaya bertutur dalam bahasa kebangsaan. Berdasarkan tinjauan tersebut, jelas membuktikan bahawa kedudukan bahasa sebagai penentu identiti bangsa tidak dapat diketepikan dengan sewenang-wenangnya.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran Februari