Category Archives: Peristiwa Bahasa

Usahakan Pembentukan Leksikografi Elektronik Lengkap

Oleh ZAIDI ISMAIL

Pada 25 Jun 2012, di Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur, telah diadakan Syarahan Majlis Bahasa Brunei Darussalam-Indonesia-Malaysia (MABBIM), “Penyebaran Ilmu dan Penerusan Tamadun Peribumi melalui Teknologi Maklumat dan Komunikasi”. Syarahan tersebut telah disampaikan oleh Prof. Dr. Tengku Mohd. Tengku Sembok, Profesor Sains Komputer dari Kulliyyah Teknologi Maklumat dan Komunikasi, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM).

Dalam syarahan tersebut, Tengku Mohd. menyatakan bahawa komputer dan rangkaian komunikasi merupakan prasarana yang penting dalam penjanaan dan penyebaran ilmu pengetahuan. Perkakasan komputer dan alat komunikasi boleh dikatakan bebas budaya dan bahasa. Kandungannya pula merupakan inti pati ketamadunan yang perlu disimpan, diproses dan disebarkan kepada warga komuniti tempatan dan global. Jika kandungannya disimpan dalam bahasa Melayu untuk menyebar ilmu dan melatari tamadun, maka teknologi pemprosesan bahasa Melayu perlu diwujudkan.

____

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Ogos 2012.

Hikayat Tiga Negara, Karya Historiografi Klasik China

Oleh Zaidi Ismail

Alam Melayu telah melahirkan karya pensejarahan atau historiografi yang diakui sebagai karya besar pada peringkat antarabangsa, terutamanya Sulalatus Salatin atau Sejarah Melayu yang diiktiraf sebagai antara warisan persuratan dunia oleh UNESCO. Demikian juga Hikayat Hang Tuah yang sarat dengan nilai-nilai moral, keagamaan, adat-istiadat Melayu, serta kesultanan dan ketuanan Melayu yang masyhur. Nilai-nilai kesetiaan kepada raja dan negara yang diolah dalam karya klasik Melayu dan China, seperti Hikayat Tiga Negara merupakan nilai luhur yang seharusnya dipertahankan sebagai nilai dan amalan yang abadi untuk kestabilan masyarakat dan negara.

Semasa melancarkan Hikayat Tiga Negara pada 17 Mei lalu, di Balai Budaya Tun Syed Nasir, Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) Kuala Lumpur, Tan Sri Dato’ Muhyiddin Haji Mohd. Yassin, Timbalan Perdana Menteri Malaysia merangkap Menteri Pelajaran Malaysia berkata, “Sinergi dan perkongsian pintar dalam bidang penerbitan buku, termasuklah bidang penterjemahan karya sastera dan sejarah, seperti karya agung Hikayat Tiga Negara merupakan suatu manifestasi kecintaan kita terhadap budaya ilmu, terutamanya dalam konteks buku sebagai wadah ilmu pengetahuan yang malar segar.”

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Julai 2012

Menzahirkan 26 Ribu Judul Buku Setahun

Oleh Zaidi Ismail

Semasa merasmikan Pesta Buku Antarabangsa Kuala Lumpur 2011 pada 24 April tahun lepas, Tan Sri Muhyiddin Yassin, Timbalan Perdana Menteri Malaysia merangkap Menteri Pelajaran, menyatakan bahawa kerajaan akan menggembleng tenaga untuk menzahirkan penerbitan 26 ribu judul buku setahun. Selain Kementerian Pelajaran, usaha tersebut juga memerlukan kerjasama pelbagai pihak, termasuklah institusi pengajian tinggi, persatuan penulis dan penerbit buku.

Untuk turut menyokong hasrat tersebut, pada 24 April yang lalu, Jabatan Pengajian Media Universiti Malaya telah mengadakan Syarahan Umum, “Menzahirkan 26 Ribu Judul Buku Setahun”. Syarahan telah disampaikan oleh Profesor Emeritus Dr. Abdullah Hassan. Dalam syarahan tersebut, Abdullah menyatakan bahawa negara kita sekarang menghasilkan 16 ribu judul buku setahun dan berada pada kedudukan ke-23 di dunia. Untuk mencapai jumlah 26 ribu judul itu, kita boleh belajar daripada Taiwan yang negaranya berpenduduk 26 juta jiwa dan sebesar Malaysia. Industri perbukuannya bernilai AS$ bilion dan warganya berbelanja AS$400 setiap orang setahun.

Katanya lagi, “ Tradisi penerbitan perlu diteruskan dengan membina lebih banyak lagi buku agama, falsafah, dan perundangan. Penerbitan buku sains dan teknologi juga perlu ditingkatkan dan ini merupakan cabaran kepada 1700 orang profesor yang ada di negara kita. Buku tersebut, selain ditulis dalam bentuk karya asli, boleh juga diterjemahkan daripada bahasa lain.”

Dari segi jenis buku pula, kita sememangnya ada banyak buku sastera, terutamanya novel. Walau bagaimanapun, kita masih lagi kekurangan buku kanak-kanak, terutamanya lelaki, buku bergambar dan buku ilmu. Kita tidak perlu risau perihal dana. P e r k e m b a n g a n t e k n o l o g i k i n i sememangnya memihak kepada kita. Akhir sekali, Abdullah mencadangkan agar kita menggunakan teknologi “awan mega” yang melibatkan buku elektronik dan pemasaran melalui internet kerana kos produksi dan pasarannya sangat rendah.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Jun 2012

Melestarikan Terbitan Bahasa Melayu

Oleh Diarani Mat Adam

Perpustakaan Negara Malaysia (PNM), Kuala Lumpur, pada 16 April 2012 telah berlangsung majlis “Wacana Penulisan dan Penerbitan Bahasa Melayu di Malaysia”. Dalam ucapan perasmian wacana ini, Ketua Pengarah PNM, Dato’ Raslin Abu Bakar berkata, bagi memastikan bahasa Melayu terus unggul sebagai bahasa utama negara, PNM turut memainkan p e r a n a n p e n t i n g d a l a m menyebarluaskan penggunaan bahasa Melayu selaras dengan fungsinya yang termaktub dalam Akta Perpustakaan Negara 1972 (Akta 80), iaitu “bekerjasama dengan agensi yang berkaitan untuk menggalakkan dan meningkatkan penggunaan dan perkembangan bahasa Malaysia.”

Kata Raslin lagi, wacana ini merupakan antara 15 program utama pembudayaan bahasa Melayu dan tulisan Jawi yang dirancang oleh PNM pada tahun ini. PNM mengadakan program tersebut untuk memberikan ilmu pengetahuan dan pendedahan kepada masyarakat tentang penulisan dan penerbitan, sekali gus sebagai usaha ke arah meningkatkan penerbitan buku dan bahan bacaan dalam bahasa Melayu. Sehingga Mac 2012, PNM telah menerima sebanyak 60 885 judul buku dalam bahasa Melayu yang diserahkan oleh penerbit sesuai dengan Akta Penyerahan Bahan Perpustakaan 1986. Akta ini merupakan satu daripada strategi yang dijalankan oleh PNM bagi meningkatkan jumlah penerbitan negara.

Raslin menambah, “Dalam pada kita mengejar sasaran dari segi kuantiti, aspek kualiti bahan bacaan, khususnya dari segi isi kandungannya, tidak harus kita abaikan. Penulis bukan sekadar merakamkan ilmu, citra dan cetera yang berlaku dalam masyarakat pada zamannya, tetapi juga dalam masa yang sama, mampu membawa mesej berguna untuk diteladani dan diambil pengajaran oleh mereka yang membaca karyanya.”

Wacana sehari diisi dengan dua sesi bual bicara. Pada sebelah pagi, diadakan sesi “Bual Bicara Senario Penerbitan Ilmiah Bahasa Melayu di Malaysia”, yang menampilkan Dr. Roosfa Hashim, ahli akademik dari Universiti Kebangsaan Malaysia yang banyak terlibat dalam penulisan dan penerbitan ilmiah. Beliau telah membicarakan perkembangan penerbitan buku ilmiah di Malaysia.

Pada sebelah petangnya pula, sesi “Bual Bicara Bersama Novelis Popular” dijayakan oleh tiga orang novelis popular tanah air, iaitu Norzailina Md. Nordin, Nurul Azalila Ahmad Sahimi (Areila Sahimi) dan Abdul Halim Toha (Pingu Toha). Para penulis novel ini telah berkongsi pengalaman tentang liku serta keistimewaan kerjaya sebagai penulis dan penerbit. Mereka juga memberikan panduan berguna untuk berjaya sebagai penulis novel.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Jun 2012

Ilmu Malayonesia: Telah, Lani dan Kelak

WACANA KETERLESTARIAN ILMU

Oleh Diarani Mat Adam

Pada 29 Mac 2012, di Dewan Bahasa dan Pustaka, Kuala Lumpur, t e l a h berlangsung Wacana Kelestarian Ilmu, “Ilmu Malayonesia: Telah, Lani dan Kelak”. Wacana kali ini disampaikan oleh Profesor Dr. Shaharir Mohamad Zain, Felow Penyelidik Kanan, Pusat Dialog Peradaban, Universiti Malaya.

Dalam wacana tersebut, Shaharir menghuraikan bukti bahawa tamadun Malayonesia, terutamanya yang menggunakan bahasa Melayu, telah “melahirkan” sains dan matematiknya sendiri, yang sesetengahnya mendahului tamadun lain yang sezaman dengannya. Ilmu Malayonesia didapati berbeza daripada ilmu tamadun lain sejak dahulu hingga kini. Ada bukti menunjukkan bahawa banyak ilmu Malayonesia itu “terdampar” atau “terkambus” oleh serangan penjajah pemikiran, sedangkan ternyata ilmu ini relevan untuk dibangunkan sebagai ilmu moden. Yang menariknya, ilmu ini mampu memberikan dimensi baharu kepada ilmu kini dan berpotensi menjadi penyumbang ilmu dunia yang tersendiri, bukan sekadar penyambung lidah ilmuwan tamadun lain.

Menurut Shaharir, ilmu Malayonesia ialah ilmu yang ditulis, sama ada hasil terjemahan ataupun karya asli, dalam bahasa Melayu atau rumpunnya, seperti Campa dan Jawa. Ilmu Malayonesia yang dibuktikan wujud sejak zaman pra-Islam itu terbahagi kepada tiga kategori, iaitu ilmu Malayonesia pra-Islam (sebelum abad ke-13 Masihi), Islam (abad ke-13 Masihi hingga ke-19 Masihi) dan moden (abad ke-20 hingga kini). Pengelasan ilmu Malayonesia ini dikatakan berlaku lebih awal daripada pengelasan ilmu yang wujud di Eropah.

Shaharir dapat membuktikan bahawa mantik burhan warisan tamadun Islam diketahui oleh ahli mantik Malayonesia sejak abad ke-17 lagi dan manuskrip mantik Malayonesia Islam yang tertua setakat ini dipercayai ditulis oleh al-Ranyry. Ahli astronomi dan kosmologi Malayonesia juga telah mengenali bulan, bintang dan planet. Walaupun tidak mempunyai teori tertentu, dapat dihipotesiskan bahawa adanya bintang yang telah ditemukan oleh ahli astronomi Malayonesia pra-Islam, seperti bintang Dara dan Wethu.

Kajian ilmu Malayonesia pada prasasti dan manuskrip membuahkan cabaran kepada ahli sains hayat untuk memberikan nama sains kepada ratusan flora dan fauna yang belum dikenali pada zaman ini. Kajian ilmu Malayonesia juga membuahkan kajian yang ampuh tentang hipotesis “bahasa kalbu ilmu” atau “bahasa penemu ilmu” dalam setiap bidang kontemporari.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Jun 2012

Kemala Sasterawan Negara Ke-11

Oleh Zaidi Ismail

Kami sudah di alam ghaib

Kami sudah di awan memutih

Cucu-cicit kami anak Melayu

Entah mengenang

Atau sudah membakar

Sejarahnya, menjadi debu-debu

yang tak berharga lagi.

Kearifan itu menemukannya

dengan “Surat Wasiat”

untuk anak bangsanya

Dia meninggalkan pesan

sewaktu di hujung usianya

agar sebarang ketempangan

dapat diperbetulkan.

“Hubaya karang tajam di dasar laut

Hubaya. Taufan mencabar

Ganas. Badai menggegar buas

Kapal nakhoda sombong

Terhempas

Bangsaku ubati

neurosis bangsa saraf pesimisme

Memformula

Melayu berjiwa besar

Mempertajam budi dan akal

Cekal dan tawakal.”

Demikianlah antara bait-bait puisi yang “didendangkan” oleh Sasterawan Negara Dato’ Dr. Haji Akmad Kamal Abdullah atau lebih dikenali dengan nama Kemala dalam Majlis Pengurniaan Anugerah Sastera Negara Ke-11 yang diadakan pada 20 Mac lalu di Hotel Istana Kuala Lumpur. Majlis pengurniaan Anugerah Sastera Negara telah disempurnakan oleh Seri Paduka Baginda Yang di- Pertuan Agong XIV, Almu’tasimu Billahi Muhibbuddin Tuanku Alhaj Abdul Halim Mu’adzam Shah Ibni Almarhum Sultan Badlishah.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Mei 2012

Manifestasi Transformasi Perjuangan Mendepani Arus Globalisasi

Oleh Ahmad Zaidi Nordin

“Bahasa sebagai jiwa bangsa dan negara turut menjadi salah satu dasar negara, melalui ketetapan Dasar Bahasa Kebangsaan dan disokong juga oleh Dasar Pendidikan Kebangsaan serta Dasar Kebudayaan Kebangsaan. Dasar Pendidikan Kebangsaan mempunyai kaitan yang rapat dengan Dasar Bahasa Kebangsaan dari segi ketetapan menjadikan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar utama dalam sistem pendidikan negara dan segala urusan rasmi kerajaan. Dasar Kebudayaan Kebangsaan pula, yang teras pertamanya ialah “kebudayaan rantau ini”, yang merujuk kebudayaan Melayu, ialah dasar yang menitikberatkan jati diri dan citra kebangsaan. Untuk menzahirkan jati diri dan citra kebangsaan, bahasa Melayu memainkan peranan. Dengan latar belakang tersebut, seyogialah sekalian warganegara, khususnya penggerak dan pelaksana dasar negara, meningkatkan penghayatan dan iltizam untuk menjayakannya, termasuk dasar yang berkaitan dengan bahasa kebangsaan, iaitu Dasar Bahasa Kebangsaan, merujuk Perkara 152 Perlembagaan Persekutuan”.

Begitulah bunyi petikan ucap utama yang bertajuk “Dasar Bahasa Kebangsaan: Tuntutan Iltizam kepada Seluruh Warga Negara” yang disampaikan oleh Dr. Haji Awang Sariyan, Ketua Pengarah Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) Sambutan Hari Pejuang Bahasa 152 Peringkat Negeri Sarawak pada 15 Februari 2012 di DBP Cawangan Sarawak. Petikan itu boleh dijadikan sebagai pencetus semangat perjuangan mengangkat martabat bahasa Melayu selaras dengan peruntukan Perkara 152, Perlembagaan Persekutuan, yang dengan sah menobatkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan tanpa menafikan hak kedudukan bahasa lain untuk digunakan bersama.

Awang menyentuh beberapa perkara yang berkaitan dengan pemartabatan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan di Malaysia. Menurutnya, tokoh pemikir klasik Yunani, seperti Socrates, Plato dan Aristotle, menjadikan bahasa Yunani sebagai salah satu tumpuan perhatian dalam kajian, pembicaraan dan penggunaannya dalam pelbagai ranah tamadun Yunani, seperti politik dan pentadbiran, undang-undang, metafizik, retorik, dan sastera. Tunjang kekuatan tamadun Yunani ialah keampuhan bahasa Yunani itu sendiri. Hakikat yang amat rapat hubungannya dengan hal itu ialah bahasa sebagai asas pembinaan tamadun bangsa tidak terbatas pada aspek pembinaan lahiriah semata-mata.

Awang menambah, sejarah bahasa Melayu sebagai asas pembinaan tamadun bangsa bermula sejak zaman Melayu kuno abad ketujuh hingga ke-13 Masihi di Campa, Langkasuka dan Sriwijaya. Menurut catatan Yi Jing, iaitu pendeta Buddha yang singgah di Fo-Syih, ibu negara Sriwijaya di Palembang, terdapat pusat pengajian agama Buddha dalam bahasa Melayu kuno. Perkembangan kebangkitan bahasa Melayu dapat dirasakan ketika kebangkitan kerajaan Melayu dalam bentuk sistem kesultanan. Contoh yang ketara ialah kegemilangan bahasa Melayu ketika zaman kesultanan Melayu Melaka.

Menurut Awang lagi, Profesor Syed Muhammad Naquib al-Attas menekankan bahawa kedatangan Islam telah membentuk bahasa Melayu baharu. Dengan perkataan lain, Islam telah memperkenalkan dan memasukkan sekian banyak kosa kata yang mewakili tasawur dan pandangan sarwa Islam dalam sistem kepercayaan dan segala aspek kehidupan bermasyarakat. Dalam zaman pascamerdaka, bahasa Melayu mengalami peluasan peranan, bukan sahaja sebagai asas pembinaan tamadun bangsa Melayu tetapi juga sebagai asas pembinaan tamadun bangsa Malaysia. Dengan hal yang demikian, konsep “pembinaan negara bangsa” yang menjadi cita-cita utama kerajaan bererti pembinaan negara yang berasaskan semua ras atau bangsa bertunjangkan Dasar Bahasa Kebangsaan, Dasar Ekonomi Baharu, Dasar Kebudayaan Kebangsaan dan Dasar Pendidikan Kebangsaan. Usaha “memartabatkan bahasa Melayu” amat relevan dengan usaha membina negara bangsa dalam konsep gagasan 1Malaysia.

Seterusnya, Awang menjelaskan bahawa meskipun berlaku perkembangan yang ketara dalam pelaksanaan penggunaan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dalam sektor pentadbiran negara, kajian yang dijalankan oleh DBP pada tahun 2007 memperlihatkan keadaan yang belum cukup memuaskan.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, April 2012.