Category Archives: Peristiwa Bahasa

Memartabatkan Bahasa Melayu di Selatan Thailand

Oleh SURAIYA CHAPAKIYA

Usaha memartabatkan bahasa Melayu merupakan perkara penting bagi semua pihak tidak kira lelaki, perempuan, bangsa dan suku kaum. Hubungan sesama manusia merupakan perkara yang sangat mulia di sisi Allah Yang Maha Mengetahui lagi Maha Menyayangi. Firman Allah dalam al-Quran 49: 13 bermaksud:

“Wahai umat manusia! Sesungguhnya Kami telah menciptakan kamu dari lelaki dan perempuan, dan Kami telah menjadikan kamu berbagai-bagai bangsa dan bersuku puak, supaya kamu berkenal-kenalan (dan beramah mesra antara satu dengan yang lain). Sesungguhnya semulia-mulia kamu di sisi Allah ialah orang yang lebih taqwanya di antara kamu, (bukan yang lebih keturunan atau bangsanya). Sesungguhnya Allah Maha Mengetahui, lagi Maha Mendalam Pengetahuan-Nya akan keadaan dan amalan kamu”.

Di negara Thailand, majoriti masyarakat menggunakan bahasa Thai sebagai bahasa komunikasi harian. Bahasa Thai merupakan bahasa yang paling penting dan berfungsi sebagai bahasa rasmi, bahasa kebangsaan, bahasa ibu kota, bahasa pendidikan, bahasa kesusasteraan dan bahasa Lingua franca antara kaum. Namun begitu, majoriti pengguna bahasa Melayu ialah masyarakat yang tinggal di selatan Thailand. Bahasa Melayu yang digunakan itu terbahagi kepada dua dialek, iaitu dialek Melayu Patani dan dialek Melayu Satun. Dialek Melayu Patani digunakan di empat wilayah selatan Thailand, iaitu di wilayah Patani, Yala, Narathiwat dan meliputi beberapa daerah wilayah Songkhla. Bahasa Melayu yang dituturkan oleh masyarakat di selatan Thailand hampir sama dengan bahasa Melayu dialek Kelantan. Manakala dialek Melayu Satun pula ialah dialek yang digunakan oleh masyarakat Melayu di beberapa daerah di wilayah Satun.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Februari 2013.

Bahasa Melayu: Hala Tuju Selepas Merdeka

Oleh TENGKU FAUZIAH KU MAT dan AZLINA MD. SADIK

Cendekiawan dan ilmuwan umumnya maklum bahawa kedudukan dan peranan bahasa Melayu sebagai bahasa dunia atau bahasa antarabangsa merupakan fakta yang tercatat dalam sejarah perkembangan dan kebangkitan tamadun Melayu sejak zaman Sriwijaya pada abad ketujuh Masihi dengan kemuncaknya pada zaman Kesultanan Melayu. Kedudukan dan taraf bahasa Melayu diperkasakan lagi dengan termaktubnya Perkara 152 dalam Perlembagaan Malaysia yang memperuntukkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi negara. Kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi tidak dapat dipersoalkan, apatah lagi dicabar.

Perjuangan meletakkan bahasa Melayu pada tempat yang tinggi dan bermartabat perlu dikuatkan dengan iltizam dan pendekatan yang kreatif dan berani, agar bahasa Melayu bukan sahaja menjadi milik orang Melayu, malah menjadi milik rakyat Malaysia dan penduduk Nusantara. Namun begitu, perjuangan untuk memartabatkan bahasa Melayu sejak hampir enam dasawarsa ini memperlihatkan pelbagai cabaran dan kendala. Tempias daripada proses globalisasi mula memberikan kesan terhadap penggunaan bahasa Melayu dalam kalangan penduduk di negara ini. Persoalan dan polemik bahasa semakin hangat diperdebatkan. Kehangatan ini amat terasa apabila isu keyakinan terhadap keupayaan bahasa Melayu sebagai bahasa ilmiah mula goyah. Wujud usaha untuk mengubah persepsi gemilang bahasa Melayu, yang kononnya lemah, layak digunakan di pasar malam, malah jauh sekali mampu digunakan di peringkat tinggi, apatah lagi di persada antarabangsa!

Sejajar perkembangan mutakhir , tiba masanya untuk masyarakat mengamati dan menghayati perubahan, pencapaian dan masa depan bahasa Melayu di bumi tercinta ini. Usaha melihat ke belakang seharusnya dijadikan landasan bagi menjana fikiran dalam usaha menegakkan maruah dan kedaulatan bahasa Melayu agar wahana komunikasi ini dapat digunakan dengan penuh penghayatan dan keyakinan dalam semua bidang.

Sesi forum “Dilema dan Hala Tuju Bahasa Melayu Setelah 55 Tahun Merdeka” juga telah diadakan sebelum pembentangan resolusi persidangan.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Januari 2013.

Martabatkan Bahasa Kebangsaan Kita

Oleh DIARANI MAT ADAM

Dengan tema “Satu Bahasa, Satu Bangsa, Satu Negara”, sekali lagi Bulan Bahasa Kebangsaan (BBK) Peringkat Kebangsaan dilancarkan pada 10 Oktober 2012. Pelancaran BBK ini disempurnakan oleh Timbalan Perdana Menteri, YAB Tan Sri Dato’ Haji Muhyiddin Haji Mohd. Yassin di Stadium Tertutup Nilai, Negeri Sembilan. BBK merupakan salah satu acara tahunan negara yang dianjurkan bagi memperkasakan bahasa kebangsaan, iaitu bahasa Melayu. Tema BBK tahun ini berkaitan secara langsung dengan Dasar Bahasa Kebangsaan yang membentuk satu bangsa Malaysia yang terdiri daripada pelbagai kaum dan keturunan.

Dalam ucapan pelancarannya, Muhyiddin menegaskan bahawa tema BBK 2012 ini bertepatan dengan usaha kerajaan yang menyeru warga Malaysia untuk menghargai bahasa kebangsaan sebagai tonggak tamadun negara dan budaya Malaysia. Katanya, penggunaan bahasa Melayu sebagai lingua franca perlu diberi penekanan supaya bahasa itu benar-benar menjadi tali pengikat semua rakyat berbilang kaum.

Muhyiddin menambah, “Kita perlu memartabatkan bahasa kebangsaan secara menyeluruh, selain memartabatkannya di peringkat kebangsaan. Kerajaan sentiasa menyokong penggunaan bahasa Melayu di peringkat antarabangsa demi menjayakan matlamat Malaysia sebagai pusat kecemerlangan pendidikan. Dalam mengharungi dunia globalisasi kini, penggunaan bahasa Melayu yang betul dilihat semakin terpinggir. Sering kali ejaan dan sebutan tidak digunakan dengan betul dalam siaran radio, televisyen, Internet, khidmat pesanan ringkas (SMS) dan dalam laman sosial, seperti facebook dan twitter.”

Muhyiddin juga mengharapkan agar semua pihak mengambil inisiatif untuk terus memartabatkan bahasa kebangsaan kita. Tegas beliau, penggunaan “bahasa rojak” yang berleluasa menggambarkan situasi kehilangan bahasa dalam kalangan masyarakat, yakni apabila sejumlah besarnya tidak fasih berbahasa Melayu sepenuhnya, sama ada secara lisan ataupun tulisan. Jika perkara ini tidak dibendung, kekuatan bahasa Melayu akan terhakis.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, November 2012.

Kerjasama DBP – GLC Memperkukuh Bahasa Kebangsaan

Oleh DIARANI MAT ADAM

“Kita tidak mampu mendaulatkan bahasa ibunda seperti negara Rusia, Perancis dan Jepun. Oleh itu, penambahbaikan perlu dibuat dan GLC memerlukan sokongan daripada DBP dan pihak lain untuk mendaulatkan bahasa Melayu. Pihak GLC memerlukan khidmat dan bantuan DBP tentang peranan mereka dalam memartabatkan bahasa Melayu.” Ucap Encik Izani Ashari, Pengarah Eksekutif, Projek Khas, Khazanah Nasional Berhad dalam kata alu-aluannya sempena Dialog Penggunaan Bahasa Kebangsaan antara Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP) dengan Syarikat Berkaitan Kerajaan (GLC) Bawah Jawatankuasa Putrajaya Bagi Prestasi Tinggi (PCG). Dialog tersebut telah berlangsung pada 20 Julai 2012 di Auditorium Tun Dr. Siti Hasmah, Menara SSM@Sentral, Kuala Lumpur.

Izani berkata, GLC ialah medium paling luas untuk meningkatkan bahasa Melayu kerana keterlibatan GLC dalam pelbagai sektor, termasuklah perniagaan pada peringkat negara dan antarabangsa. Cabaran yang dihadapi GLC ialah penggunaan bahasa Inggeris dalam kebanyakan urusan transaksi, sehinggakan kabinet mengeluarkan arahan supaya GLC menggunakan bahasa Melayu.

Kata Izani lagi, GLC menyokong agenda memartabatkan bahasa Melayu dengan harapan usaha ini bukanlah retorik semata-mata. GLC pernah menerima arahan untuk menggunakan bahasa Melayu dalam semua urusan rasmi, tetapi realitinya GLC baru sahaja menerima surat daripada pihak yang mengeluarkan arahan itu dalam bahasa Inggeris.

Izani mencadangkan supaya peranan bahasa Melayu dalam agenda nasional dan penggunaannya dalam konteks masyarakat majmuk, seperti pada paparan awam dilihat semula. Beliau berharap pengisian program penggunaan bahasa kebangsaan dan bahan dalam bahasa Melayu diperbanyakan. Bagi memartabatkan bahasa kebangsaan, program mempromosi dan mengembangkan bahasa kebangsaan perlu diadakan secara berterusan.

Selain Izani, turut hadir dalam dialog tersebut ialah Dr. Haji Awang Sariyan, Ketua Pengarah DBP, yang telah menyampaikan taklimat tentang sejarah perkembangan bahasa Melayu. Dalam sesi soal jawab tentang kuasa DBP dalam penguatkuasaan bahasa kebangsaan, Awang menjelaskan bahawa DBP tidak ada kuasa penguatkuasaan seperti pihak berkuasa tempatan (PBT). DBP bekerjasama dengan PBT, contohnya pengiklan perlu mendapatkan pengesahan bahasa daripada DBP sebelum permohonan lesen iklan diluluskan. Selain itu, DBP melaksanakan audit bahasa dengan kerjasama Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA). JPA meminta DBP membuat pengauditan di JPA dan DBP mengalu-alukan jika ada pihak yang berminat supaya pengauditan dilaksanakan di jabatan atau syarikat mereka untuk tujuan penambahbaikan penggunaan bahasa Melayu.

Menyentuh tentang penggunaan bahasa baku pula, Awang berkata, “Bahasa baku ialah suatu ragam bahasa yang digunakan dalam konteks rasmi. Lebih kurang 500 institusi di seluruh dunia menggunakan bahasa Melayu, oleh itu bahasa Melayu ialah bahasa “supra-Malay” tidak terbatas pada geopolitik. Malaysia perlu bergerak ke arah menyatukan penggunaan bahasa Melayu dan mencari persamaan sebanyak mungkin. Kita ada kerjasama Majlis Bahasa Brunei, Indonesia dan Malaysia (MABBIM) di peringkat serantau. Dan Majlis Antarabangsa Bahasa Melayu (MABM) ditubuhkan untuk mempromosi serta mengembangkan bahasa Melayu di seluruh dunia. Maka, apakah bentuk bahasa yang perlu digunakan? Baku tidak terbatas pada aspek sebutan sematamata, malah tatabahasa, ejaan dan laras yang digunakan haruslah baku. Proses pengukuhan sedang diusahakan. Sebutan baku dihentikan pada tahun 2000 (bermula pada 1998) tanpa ada alasan yang kukuh. DBP tetap berpegang pada sebutan baku kerana salah satu fungsi DBP ialah membakukan sebutan, ejaan dan istilah. Jika semua bahasa ada sebutan baku, maka bahasa Melayu juga harus ada sebutan baku.”

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Oktober 2012.

Semangat Juang Memperkasakan Bahasa Melayu

Oleh NUR ALWANI SHAFIE

Pada 14 Ogos 2012 bertempat di Balai Budaya Tun Syed Nasir, Dewan Bahasa dan Pustaka, telah berlangsung Majlis Memperkasakan Perjuangan Bahasa dan Persuratan Melayu. Sempena majlis tersebut, syarahan yang berkaitan dengan pemerkasaan bahasa dan persuratan Melayu telah disampaikan oleh Tuan Haji Yahaya Ismail.

Menurut Yahaya, semangat memperkasakan perjuangan bahasa Melayu bermula sejak terbitnya akhbar Jawi Peranakan di Singapura dan majalah Al-Ikhwan di Pulau Pinang. Malah akhbar Saudara turut menyemarakkan minat orang Melayu untuk melakukan transformasi minda bagi memperjuangkan nasib bangsa, bahasa, agama dan politik Melayu. Sebahagian besar majalah dan akhbar Melayu sebelum perang dunia kedua banyak mempersoalkan kepentingan Melayu, hak orang Melayu dan kebimbangan orang Melayu terhadap kebanjiran orang asing ke Tanah Melayu. Jelas beliau, penjajah British ketika itu tidak pernah menggalakkan kegiatan bahasa dan persuratanbMelayu kerana mereka tidak berniat untuk mendaulatkan bahasa Melayu. Sekolah Melayu yang didirikan hanya untuk mengajar orang Melayu menulis, membuat kira-kira yang mudah dan membaca sesuai dengan taraf sebagai petani, penoreh getah dan nelayan.

Kata Yahaya lagi, dengan tertubuhnya Maktab Perguruan Sultan Idris (MPSI) pada tahun 1922, semangat nasionalisme Melayu semakin membara. Ditambah pula dengan penerbitan buku tentang tatabahasa bahasa Melayu dan rencana yang ditulis oleh Pendeta Za’ba semasa beliau bertugas di Jabatan Karang Mengarang MPSI ketika itu. Tulisan Za’ba telah membuka minda orang Melayu dan menyedarkan mereka daripada khayalan sebagai pewaris penanam padi, nelayan dan buruh di ladang. Semangat nasionalisme pelajar MPSI juga telah dipengaruhi oleh semangat kemerdekaan yang dicetuskan pejuang Indonesia. Perkembangan Sumpah Pemuda Indonesia pada tahun 1928 telah diikuti oleh pelajar MPSI melalui karya sastera yang sampai ke pesisir Tanah Melayu.

Golongan guru dan wartawan Melayu juga telah membakar semangat dan mencetuskan kesedaran orang Melayu untuk membela agama, bangsa dan negara melalui pelbagai rencana dalam majalah atau akhbar. Contohnya, novel Faridah Hanum karya Syed Sheikh Ahmad Al-Hadi ialah novel pertama yang mencetuskan reformasi dalam agama dan pendidikan bagi kaum wanita. Begitu juga novel karya Ahmad Rashid Talu, Kawan Benar yang mempunyai watak dan latar belakang Tanah Melayu, dan Iakah Salmah, memperjuangkan hak dan kepentingan pendidikan wanita Melayu. Antara penulis lain yang sama-sama turut mencetuskan kesedaran orang Melayu ketika itu termasuklah Harun Aminurrashid, Ahmad Bakhtiar, Raja Mansor dan Ishak Haji Mohamad.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Oktober 2012.

Bahasa Kebangsaan Memupuk Semangat Perpaduan

Oleh ZAIDI ISMAIL

“Selaras dengan perkara 152, Perlembagaan Persekutuan dan Akta Bahasa kebangsaan 1967 yang menetapkan bahawa bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan penggunaannya sebagai bahasa rasmi dalam pentadbiran negara, kerajaan telah mengambil pelbagai langkah untuk memperkasa dan memperluas penggunaan bahasa kebangsaan yang baik, betul dan santun dalam Perkhidmatan Awam.” kata YAB Tan Sri Dato’ Haji Muhyiddin Haji Mohd. Yassin, Timbalan Perdana Menteri Malaysia semasa merasmikan “Seminar Bahasa, Kesusasteraan dan Kebudayaan dalam Pendidikan” pada 28 Jun lalu, di Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Kuala Lumpur.

Selanjutnya, kata Tan Sri Dato’ Haji Muhyiddin, “Kerajaan sentiasa tegas dalam memartabatkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan akan memastikan bahasa tersebut menjadi bahasa komunikasi, bahasa ilmu dan bahasa pentadbiran dalam usaha kita membina sebuah negara bangsa yang kukuh dan bersatu padu. Saya yakin, sistem pendidikan kita mempunyai peranan besar dalam memperkasakan bahasa kebangsaan dan memupuk semangat perpaduan nasional. Melalui penggunaan bahasa kebangsaan sebagai bahasa pengantar utama dalam sistem pendidikan, rakyat di negara kita bukan sahaja dapat menguasai bahasa kebangsaan dengan lebih baik, tetapi juga menghayati nilai-nilai perpaduan dan jati diri nasional yang ingin diterapkan.”

Prof. Datuk Wira Dr. Abdul Latiff Abu Bakar, Ketua Satu GAPENA (Gabungan Penulis Nasional), dalam Ucap Utamanya, “Cabaran Terhadap Pelaksanaan Bahasa Melayu dalam Pentadbiran dan Sistem Pendidikan Kebangsaan” pula berkata, “Walaupun Malaysia sudah 55 tahun merdeka dan mempunyai dasar bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, namun negara kita masih tidak menonjol sebagai negara yang dihormati mendaulatkan bahasa kebangsaan di persada dunia antarabangsa seperti Jepun, China, Jerman, Korea dan Perancis. Bahasa asing masih berleluasa dan dominan penggunaannya serta masih lagi digunakan di tempat-tempat awam, pusat pengajian tinggi awam dan swasta, dan pemimpin-pemimpin kita lebih berbangga bertutur dalam bahasa asing apabila berdepan dengan rakyat Malaysia. Mereka seolah-olah malu menggunakan bahasa Melayu dan tidak rasa bersalah apabila menggunakan bahasa asing.”

Beliau selanjutnya menyatakan bahawa disebabkan oleh segolongan rakyat kita yang tidak menghormati bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, para pejuang bahasa dan nasionalis yang mempunyai semangat patriotisme cinta kepada negara Malaysia yang bermaruah dan berdaulat, bangkit menegur dan mengkritik golongan yang tidak patriotik ini. Malangnya, yang berjiwa patriotik dan berusaha membina negara bangsa Malaysia yang bersatu itu dituduh pula sebagai tidak mengikut perkembangan zaman dan perkembangan globalisasi, rasis dan sebagainya.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, September 2012

Za’ba Pemikir Ulung

Oleh ZAIDI ISMAIL

“Program-program yang melibatkan pembicaraan mengenai sumbangan seseorang tokoh yang diakui member ikan manfaat besar perlulah dilihat secara proaktif. Idea-idea yang dibawa oleh Za’ba masih lagi segar, walaupun usia buah fikirannya telah menjamah satu abad berlalu.” Kata Dato’ Seri Utama Mohamad Hasan, Menteri Besar Negeri Sembilan. Beliau berkata demikian dalam ucap utama Kolokium Za’ba, “Za’ba Pemikir Ulung: Semangat dalam Pembinaan Negara Bangsa”.

Selanjutnya, Dato’ Seri Utama Mohamad menyarankan agar dimulakan usaha untuk membangunkan modul khas yang berasaskan pemikiran Za’ba. Sehubungan dengan itu, sebuah institusi yang berfungsi menyediakan ruang latihan dan penyerapan idea Za’ba perlu juga diwujudkan agar usaha untuk memanfaatkan khazanah peninggalan Za’ba dapat dijayakan. Cadangan untuk mewujudkan Akademi Pendeta Za’ba perlu disambut baik oleh semua pihak untuk melahirkan anak bangsa Malaysia yang dapat memberikan sumbangan besar terhadap pembangunan sahsiah, ilmu pengetahuan dan sentiasa peka terhadap kehidupan masyarakat di sekeliling mereka.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Ogos 2012.