Category Archives: Dunia Bahasa

Bahasa Melayu dan Industri Pelancongan di Krabi

Oleh Zaidi Ismail

      Setelah selesai penggambaran di Phuket, petang Ahad,25 Mei 2014, kami meneruskan kembara untuk penyelidikan dan penggambaran di Krabi. Kami tiba di situ sekitar pukul 5.00 petang setelah melalui perjalanan sejauh 160 kilometer.

     Sesampainya di Krabi, kami terus mendaftar masuk di Hotel P.K. Mansion Krabi yang letaknya berhampiran dengan pusat pantai Krabi, kawasan tumpuan utama pelancong. Di situ, penyelidikan dan penggambaran bermula di lokasi pasar malam yang terdapat ramai peniaga yang beragama Islam yang boleh berbahasa Melayu. Kami melakukan penggambaran di situ hingga pukul 11.00 malam.

       Keesokan paginya, setelah mendaftar keluar dari hotel, penyelidikan dan penggambaran diteruskan di sepanjang kawasan
pesisir pantai Krabi. Pantai Krabi yang letaknya di pesisiran pantai barat Thailand Selatan, merupakan kawasan pelancongan yang terkenal dan pesat membangun. Sepanjang tahun, ramai pelancong dari luar, terutamanya dari alam Melayu, seperti Malaysia, Indonesia dan Brunei melancong ke situ. Situasi ini telah mendorong penggiat industri pelancongan untuk mendalami dan menguasai bahasa Melayu. Perkembangan ini turut memberikan kesan kepada penyebaran bahasa Melayu dalam kalangan masyarakat tempatan.

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran November

Bahasa Utama dan Bahasa Kedua

Oleh Hannah Zulkifli

      Ketika kempen awal Parti Republikan untuk memilih bakal calon parti itu untuk pilihan raya presiden Amerika Syarikat tahun 2016, kaum imigran atau pendatang imigran turut mendapat perhatian, iaitu apakah bahasa yang sepatutnya digunakan oleh mereka.

     Dalam kalangan calon yang bertanding, tercetus kontroversi apabila Donald Trump mengkritik Jeb Bush kerana bertutur dalam bahasa Sepanyol semasa berkempen. Bagi Trump, Bush sepatutnya menunjukkan contoh dengan bertutur dalam bahasa Inggeris ketika di Amerika Syarikat. Trump dikatakan memberikan respons terhadap komen yang dilemparkan oleh Bush pada awal September, menggasak Trump dalam bahasa Sepanyol. Bekas Gabenor Florida itu, ketika wawancara dengan Good Morning America, mempertahankan penggunaan bahasa Sepanyol, mengatakan kritikan Trump terhadap beliau itu “kelakar” yang membuatkan beliau ketawa.

     Jef Bush dilaporkan menggunakan bahasa Sepanyol ketika beliau muncul di sekolah dwibahasa di Miami, selepas para pelajar dan pemberita bertanyakan soalan dalam bahasa Sepanyol. Beliau menjelaskan kanak-kanak comel itu semuanya bertutur dalam bahasa Inggeris, tetapi mereka juga bertutur dalam bahasa Sepanyol dan seorang daripada mereka mengemukakan soalan dalam bahasa Sepanyol dan beliau menjawabnya dalam bahasa itu. “Itulah realiti Amerika, itulah kebaikan Amerika. Itulah jenis Amerika yang kita mahu,” kata Bush, merujuk legasi pelbagai budaya Amerika Syarikat. Beliau menunjukkan bahawa Trump ialah hipokrit dalam kritikannya, kerana hartawan itu pernah mendapat kontrak dengan rangkaian Univision bahasa Sepanyol.
“Adakah kita akan menutup semula kelas bahasa asing?” tanya Bush. Beliau jelas menolak pandangan Trump bahawa orang ramai sepatutnya hanya bertutur dalam bahasa Inggeris di Amerika Syarikat. “Kita negara yang bertutur dalam bahasa Inggeris.”

Rencana ini dipetik dari Dewan Bahasa keluaran November

Lambang Pembentukan Malaysia

OLEH: ZULKIFLI SALLEH

Pada 17 September 1963, Yang di-Pertuan Agong menerangkan tujuh lambang yang berkaitan dengan pembentukan Malaysia, iaitu sewaktu baginda bertitah dalam Perhimpunan Hari Kanak-kanak. Baginda menyeru agar seluruh kanak-kanak menyatakan sekali lagi keyakinan dan kesetiaan mereka kepada negara Malaysia yang baharu.

            Baginda, seperti yang dicatatkan oleh Tunku Abdul Rahman Putra dalam bukunya, Pandang Balik, menerangkan lambang tersebut, iaitu bangunan Parlimen tersergam sebagai lambang keyakinan kita terhadap sistem demokrasi berparlimen berdasarkan pemilihan oleh rakyat; Masjid Negara sebagai lambang kebebasan beragama kerana rakyat daripada semua kaum dan agama turut memberikan sumbangan bagi pembinaannya, di samping wang yang diberikan oleh kerajaan; maktab-maktab, universiti dan institusi ilmu pelajaran lain melambangkan keyakinan kita terhadap pendidikan dan penerangan bagi rakyat; Stadium Merdeka dan Stadium Negara melambangkan kepercayaan akan pepatah tentang otak yang cergas terdapat pada tubuh yang sihat dan bagi menggalakkan persahabatan melalui sukan; Tugu Negara, mengarah ke Taman Bunga, melambangkan semangat untuk berkorban bagi mempertahankan negara kita; Dewan Bahasa dan Pustaka menjadi lambang tentang warisan yang kaya dan kedudukan istimewa bahasa kebangsaan yang menjadi bahasa rasmi Malaysia; dan Muzium Negara bertindak sebagai pusat tumpuan bagi perkembangan kebudayaan kebangsaan. (Huruf condong oleh Tunku sendiri.)

           Apabila mantan Perdana Menteri Tunku Abdul Rahman Putra menyebut tujuh lambang tersebut dalam “Bab Enam Belas: Kekacauan dari Singapura,” sedikit banyak menimbul persoalan tentang pentingnya atau signifikannya semua lambang itu dalam mengharungi pergolakan dengan Singapura yang menyertai Malaysia antara tahun 1963 hingga 1965. Selama tempoh negara kota dalam Malaysia bersama-sama Sabah dan Sarawak, Perdana Menteri Lee Kuan Yew boleh diibaratkan “duri dalam daging” yang boleh menggugat kestabilan dan keharmonian; tambahan pula, Indonesia melancarkan konfrontasi dan Filipina mengemukakan tuntutan terhadap Sabah. Tindak-tanduk Lee itu mengeruhkan dan meruncingkan lagi suasana kerana beliau mula menentang hak-hak orang Melayu yang dijamin oleh Perlembagaan.

Bahasa dan Pandangan Dunia

Oleh: Zulkifli Salleh

“Setiap bahasa mengandungi unsur tanggapan dunia,” kata Antonio Gramsci, intelektual Itali yang memperkenalkan istilah hegemoni. Beliau menambah, “jika benar bahawa setiap bahasa mengandungi unsur tanggapan dunia dan budaya, benarlah bahawa daripada bahasa seseorang, kita dapat menilai tahap kompleksiti tanggapan individu berkenaan tentang dunia.” Dalam pada itu, Gramsci mengingatkan bahawa “meskipun tidak mudah untuk mempelajari beberapa bahasa asing bagi membolehkan seseorang itu menjalin hubungan dengan budaya lain, sekurang-kurangnya wujud keperluan untuk mempelajari bahasa kebangsaan dengan betul.” (The Antonio Gramsci Reader: Selected Writings 1916 – 1935, diedit oleh David Forgacs.).

Para penutur dwibahasa dikatakan memiliki banyak kelebihan, iaitu prospek pekerjaan yang lebih baik, rangsangan kognitif, bahkan melindungi mereka daripada demensia. Kajian terbaharu menunjukkan bahawa manusia melihat dunia dalam perspektif berbeza bergantung pada bahasa pertuturan mereka. Panos Athanasopoulos yang menulis dalam The Independent pada akhir April, menyatakan bahawa 15 tahun lalu menyaksikan sejumlah besar penyelidikan tentang minda penutur dwibahasa, dengan majoriti bukti menunjukkan kelebihan ketara bagi mereka yang menggunakan lebih daripada satu bahasa. Penggunaan bahasa secara silih berganti umpama latihan otak yang mendorongnya menjadi fleksibel.

Dalam makalah “How the Language You Speak Changes Your View of the World,” Athanasopoulos menegaskan bahawa sebagaimana senaman mendatangkan faedah biologi, keupayaan menguasai dua atau lebih bahasa mendatangkan faedah kognitif kepada otak. Keluwesan mental ini memberikan faedah besar, terutamanya pada penghujung kehidupan. Dalam kalangan penutur dwibahasa tanda tipikal penuaan dan gejala penyakit seperti demensia atau Alzheimer berlaku lewat .

Kempen Bahasa

Oleh: Zulkifli Salleh

Semasa pilihan raya umum di United Kingdom pada Mei lalu, seperti lazim, parti-parti yang bertanding memperkenalkan manifesto masing-masing. Parti Konservatif yang berjaya membentuk kerajaan pada tahun 2010, di bawah pimpinan David Cameron, tertumpu pada kesihatan, pendidikan, pekerjaan, perumahan, penjagaan kanak-kanak, cukai, pencen, imigresen, budaya, Kesatuan Eropah, dan keselamatan negara. Parti Buruh pimpinan Ed Miliband tertumpu pada ekonomi, kesihatan dan pendidikan, keluarga dan komuniti, pembaharuan kerajaan, dan kepentingan Britain di dunia. Parti Demokrat Liberal pimpinan Nick Clegg, yang menubuhkan kerajaan pakatan dengan Parti Konservatif sejak lima tahun lalu, tertumpu pada ekonomi, alam sekitar, pengangkutan, cukai, penjagaan kanak-kanak, faedah, pekerjaan, kebebasan maklumat, pendidikan, kesihatan, perumahan, hak sama, dan demokrasi. Tidak ketinggalan parti kecil, seperti Parti Bebas United Kingdom (UKIP) dan Parti Hijau

            Ketika kempen rancak dengan pelbagai isu dan janji, tidak ketinggalan tinjauan pendapat yang meramalkan parti yang akan menang, bahasa walaupun tidak dinyatakan secara khusus dalam manifesto, turut mendapat perhatian. Dalam usaha untuk menunjukkan bahawa ketegasan Parti Buruh terhadap imigresen menjelang pilihan raya, Ed Miliband dipetik sebagai berkata, “Semua kaum pendatang baharu ke Britain sepatutnya mampu bertutur dalam bahasa Inggeris.” Beliau juga berkata bahawa penting, terutamanya bagi doktor, jururawat, dan paramedik yang berkhidmat dalam Perkhidmatan Kesihatan Negara (NHS) mampu berkomunikasi secara betul dengan pesakit.

            “Kerajaan Buruh masa depan akan meluluskan undang-undang untuk memastikan semua pekerja kesihatan bertutur dalam bahasa Inggeris dengan sebaik-baiknya untuk menjaga pesakit sebelum mereka mula bekerja,” tegas Miliband, “dan pengawal selia akan diberikan kuasa untuk menguatkuasakan peraturan itu.”

Terbina Bangsa Dalam Bahasa

Oleh: Zulkifli Salleh

Buku terbaru Francis Fukuyama, Political Order and Political Decay: From the Industrial Revolution to the Globalisation of Democracy, mengandungi satu bab yang diberi tajuk “Lingua Francas”. Dengan tajuknya yang kelihatan ringkas, pastinya terdapat segelintir pembaca tertanya-tanya apakah yang ingin diperkatakan dan dibahaskan oleh Fukuyama dalam konteks orde dan kemerosotan politik. Dalam bab tersebut, beliau bermula dengan premis bahawa bagaimana jati diri nasional penting serta boleh juga menjadi suatu masalah dalam negara membangun. Persoalan bagaimana Indonesia dan Tanzania berjaya dalam mewujudkan jati diri nasional, manakala Nigeria dan Kenya gagal serta sama ada jati diri nasional lebih baik diwujudkan dalam keadaan demokrasi ataupun autoritarian menjadi intisari perbincangan dalam bab tersebut.

               Setelah membincangkan kegagalan Nigeria membentuk jati diri nasional dan terjebak dalam perang saudara, Fukuyama beralih ke Indonesia, yang menurut pandangan beliau, “Indonesia dan Nigeria mempunyai banyak persamaan pada awalnya, tetapi berkembang maju secara sangat berbeza pada tahun-tahun berikutnya. Menjelang abad ke-20, negara Indonesia tidak wujud.” Daripada wilayah yang mengandungi beribu-ribu buah pulau, pelbagai kesultanan, pusat perdagangan, dan kumpulan etnik yang bertutur dalam beratus-ratus bahasa yang berbeza, segala-galanya berubah pada akhir abad ke-19 dan awal abad ke-20 apabila Belanda memperluas kawalan politik dan rangkaian perdagangan melampaui Batavia (Jakarta).

               Pada dekad ketiga abad ke- 20, wujud banyak konsep jati diri koloni yang dapat ditakrifkan, iaitu Islam, revolusi kelas (komunis), dan jati diri wilayah dan tempatan, khususnya di kepulauan besar Jawa dan Sumatera. Walau bagaimanapun, Kongres Belia Indonesia kedua pada Oktober 1928 menerima lagu kebangsaan, “Indonesia Raya” dan mengisytiharkan bahasa Indonesia sebagai bahasa kebangsaan.

DEMOGRAFI DAN PENGEMBANGAN BAHASA

Oleh : Zulkifli Salleh

Banyak bahasa kini diancam oleh kepupusan, seperti yang dilaporkan oleh Christine Dell’Amore dalam National Geographic pada April 2014. Menurut beliau, daripada 143 bahasa peribumi di Mexico, 60 bahasa berisiko untuk lenyap selama-lamanya. Dengan memetik sumber UNESCO, beliau menegaskan bahawa Mexico bukan satu-satunya negara yang hilang suaranya. Jika tidak dilakukan sesuatu, kira-kira separuh daripada lebih 6000 bahasa yang dituturkan hari ini akan hilang pada akhir abad ini. Dell’Amore juga memetik kata-kata ahli antropologi bahasa yang bekerja dengan Endangered Languages Project, yang merupakan sumber dalam talian untuk bahasa yang sedang terancam, “Oleh sebab keadaan dunia kini yang saling berhubung dan tidak pernah berlaku sebelum ini, maka lebih banyak orang terdedah untuk bertutur dalam bahasa sejagat yang dominan seperti bahasa Mandarin, bahasa Inggeris, dan bahasa Sepanyol.”

            Kecil atau besarnya sesuatu bahasa lazimnya diukur daripada segi jumlah penutur bahasa kebangsaan, yang menentukan taraf kedudukan sesuatu bahasa itu. Semakin kecil bilangan penutur sesuatu bahasa, maka keadaan ini menandakan bahawa bahasa berkenaan sedang diancam kepupusan. Sebaliknya, bahasa yang mempunyai jumlah penutur yang besar dianggap sebagai bahasa utama atau bahasa dunia yang dominan, misalnya bahasa Indonesia yang mempunyai jumlah penutur melebihi 200 juta orang. Demikian juga bahasa Mandarin yang memiliki jumlah penutur yang paling banyak. Walau bagaimanapun, menurut Bloomberg Businesweek pada September tahun ini, 400 juta orang atau kira-kira 30 peratus daripada 1.3 bilion penduduk di China tidak dapat bertutur dalam bahasa Mandarin. Meskipun Mandarin merupakan bahasa rasmi pengajaran di sekolah dan juga dalam kalangan pegawai kerajaan, banyak keluarga mengutamakan penggunaan salah satu dialek semasa di rumah. Dalam beberapa tahun belakangan ini, dialek tempatan popular menerusi muzik, filem, dan program televisyen.