Anda sedang membuat semakan seimbas dalam arkib Sorotan Bahasa.

Lambang Pembentukan Malaysia

Dunia Bahasa

OLEH: ZULKIFLI SALLEH

Pada 17 September 1963, Yang di-Pertuan Agong menerangkan tujuh lambang yang berkaitan dengan pembentukan Malaysia, iaitu sewaktu baginda bertitah dalam Perhimpunan Hari Kanak-kanak. Baginda menyeru agar seluruh kanak-kanak menyatakan sekali lagi keyakinan dan kesetiaan mereka kepada negara Malaysia yang baharu.

            Baginda, seperti yang dicatatkan oleh Tunku Abdul Rahman Putra dalam bukunya, Pandang Balik, menerangkan lambang tersebut, iaitu bangunan Parlimen tersergam sebagai lambang keyakinan kita terhadap sistem demokrasi berparlimen berdasarkan pemilihan oleh rakyat; Masjid Negara sebagai lambang kebebasan beragama kerana rakyat daripada semua kaum dan agama turut memberikan sumbangan bagi pembinaannya, di samping wang yang diberikan oleh kerajaan; maktab-maktab, universiti dan institusi ilmu pelajaran lain melambangkan keyakinan kita terhadap pendidikan dan penerangan bagi rakyat; Stadium Merdeka dan Stadium Negara melambangkan kepercayaan akan pepatah tentang otak yang cergas terdapat pada tubuh yang sihat dan bagi menggalakkan persahabatan melalui sukan; Tugu Negara, mengarah ke Taman Bunga, melambangkan semangat untuk berkorban bagi mempertahankan negara kita; Dewan Bahasa dan Pustaka menjadi lambang tentang warisan yang kaya dan kedudukan istimewa bahasa kebangsaan yang menjadi bahasa rasmi Malaysia; dan Muzium Negara bertindak sebagai pusat tumpuan bagi perkembangan kebudayaan kebangsaan. (Huruf condong oleh Tunku sendiri.)

           Apabila mantan Perdana Menteri Tunku Abdul Rahman Putra menyebut tujuh lambang tersebut dalam “Bab Enam Belas: Kekacauan dari Singapura,” sedikit banyak menimbul persoalan tentang pentingnya atau signifikannya semua lambang itu dalam mengharungi pergolakan dengan Singapura yang menyertai Malaysia antara tahun 1963 hingga 1965. Selama tempoh negara kota dalam Malaysia bersama-sama Sabah dan Sarawak, Perdana Menteri Lee Kuan Yew boleh diibaratkan “duri dalam daging” yang boleh menggugat kestabilan dan keharmonian; tambahan pula, Indonesia melancarkan konfrontasi dan Filipina mengemukakan tuntutan terhadap Sabah. Tindak-tanduk Lee itu mengeruhkan dan meruncingkan lagi suasana kerana beliau mula menentang hak-hak orang Melayu yang dijamin oleh Perlembagaan.

Bahasa dan Pandangan Dunia

Dunia Bahasa

Oleh: Zulkifli Salleh

“Setiap bahasa mengandungi unsur tanggapan dunia,” kata Antonio Gramsci, intelektual Itali yang memperkenalkan istilah hegemoni. Beliau menambah, “jika benar bahawa setiap bahasa mengandungi unsur tanggapan dunia dan budaya, benarlah bahawa daripada bahasa seseorang, kita dapat menilai tahap kompleksiti tanggapan individu berkenaan tentang dunia.” Dalam pada itu, Gramsci mengingatkan bahawa “meskipun tidak mudah untuk mempelajari beberapa bahasa asing bagi membolehkan seseorang itu menjalin hubungan dengan budaya lain, sekurang-kurangnya wujud keperluan untuk mempelajari bahasa kebangsaan dengan betul.” (The Antonio Gramsci Reader: Selected Writings 1916 – 1935, diedit oleh David Forgacs.).

Para penutur dwibahasa dikatakan memiliki banyak kelebihan, iaitu prospek pekerjaan yang lebih baik, rangsangan kognitif, bahkan melindungi mereka daripada demensia. Kajian terbaharu menunjukkan bahawa manusia melihat dunia dalam perspektif berbeza bergantung pada bahasa pertuturan mereka. Panos Athanasopoulos yang menulis dalam The Independent pada akhir April, menyatakan bahawa 15 tahun lalu menyaksikan sejumlah besar penyelidikan tentang minda penutur dwibahasa, dengan majoriti bukti menunjukkan kelebihan ketara bagi mereka yang menggunakan lebih daripada satu bahasa. Penggunaan bahasa secara silih berganti umpama latihan otak yang mendorongnya menjadi fleksibel.

Dalam makalah “How the Language You Speak Changes Your View of the World,” Athanasopoulos menegaskan bahawa sebagaimana senaman mendatangkan faedah biologi, keupayaan menguasai dua atau lebih bahasa mendatangkan faedah kognitif kepada otak. Keluwesan mental ini memberikan faedah besar, terutamanya pada penghujung kehidupan. Dalam kalangan penutur dwibahasa tanda tipikal penuaan dan gejala penyakit seperti demensia atau Alzheimer berlaku lewat .

Kempen Bahasa

Dunia Bahasa

Oleh: Zulkifli Salleh

Semasa pilihan raya umum di United Kingdom pada Mei lalu, seperti lazim, parti-parti yang bertanding memperkenalkan manifesto masing-masing. Parti Konservatif yang berjaya membentuk kerajaan pada tahun 2010, di bawah pimpinan David Cameron, tertumpu pada kesihatan, pendidikan, pekerjaan, perumahan, penjagaan kanak-kanak, cukai, pencen, imigresen, budaya, Kesatuan Eropah, dan keselamatan negara. Parti Buruh pimpinan Ed Miliband tertumpu pada ekonomi, kesihatan dan pendidikan, keluarga dan komuniti, pembaharuan kerajaan, dan kepentingan Britain di dunia. Parti Demokrat Liberal pimpinan Nick Clegg, yang menubuhkan kerajaan pakatan dengan Parti Konservatif sejak lima tahun lalu, tertumpu pada ekonomi, alam sekitar, pengangkutan, cukai, penjagaan kanak-kanak, faedah, pekerjaan, kebebasan maklumat, pendidikan, kesihatan, perumahan, hak sama, dan demokrasi. Tidak ketinggalan parti kecil, seperti Parti Bebas United Kingdom (UKIP) dan Parti Hijau

            Ketika kempen rancak dengan pelbagai isu dan janji, tidak ketinggalan tinjauan pendapat yang meramalkan parti yang akan menang, bahasa walaupun tidak dinyatakan secara khusus dalam manifesto, turut mendapat perhatian. Dalam usaha untuk menunjukkan bahawa ketegasan Parti Buruh terhadap imigresen menjelang pilihan raya, Ed Miliband dipetik sebagai berkata, “Semua kaum pendatang baharu ke Britain sepatutnya mampu bertutur dalam bahasa Inggeris.” Beliau juga berkata bahawa penting, terutamanya bagi doktor, jururawat, dan paramedik yang berkhidmat dalam Perkhidmatan Kesihatan Negara (NHS) mampu berkomunikasi secara betul dengan pesakit.

            “Kerajaan Buruh masa depan akan meluluskan undang-undang untuk memastikan semua pekerja kesihatan bertutur dalam bahasa Inggeris dengan sebaik-baiknya untuk menjaga pesakit sebelum mereka mula bekerja,” tegas Miliband, “dan pengawal selia akan diberikan kuasa untuk menguatkuasakan peraturan itu.”

Terbina Bangsa Dalam Bahasa

Dunia Bahasa

Oleh: Zulkifli Salleh

Buku terbaru Francis Fukuyama, Political Order and Political Decay: From the Industrial Revolution to the Globalisation of Democracy, mengandungi satu bab yang diberi tajuk “Lingua Francas”. Dengan tajuknya yang kelihatan ringkas, pastinya terdapat segelintir pembaca tertanya-tanya apakah yang ingin diperkatakan dan dibahaskan oleh Fukuyama dalam konteks orde dan kemerosotan politik. Dalam bab tersebut, beliau bermula dengan premis bahawa bagaimana jati diri nasional penting serta boleh juga menjadi suatu masalah dalam negara membangun. Persoalan bagaimana Indonesia dan Tanzania berjaya dalam mewujudkan jati diri nasional, manakala Nigeria dan Kenya gagal serta sama ada jati diri nasional lebih baik diwujudkan dalam keadaan demokrasi ataupun autoritarian menjadi intisari perbincangan dalam bab tersebut.

               Setelah membincangkan kegagalan Nigeria membentuk jati diri nasional dan terjebak dalam perang saudara, Fukuyama beralih ke Indonesia, yang menurut pandangan beliau, “Indonesia dan Nigeria mempunyai banyak persamaan pada awalnya, tetapi berkembang maju secara sangat berbeza pada tahun-tahun berikutnya. Menjelang abad ke-20, negara Indonesia tidak wujud.” Daripada wilayah yang mengandungi beribu-ribu buah pulau, pelbagai kesultanan, pusat perdagangan, dan kumpulan etnik yang bertutur dalam beratus-ratus bahasa yang berbeza, segala-galanya berubah pada akhir abad ke-19 dan awal abad ke-20 apabila Belanda memperluas kawalan politik dan rangkaian perdagangan melampaui Batavia (Jakarta).

               Pada dekad ketiga abad ke- 20, wujud banyak konsep jati diri koloni yang dapat ditakrifkan, iaitu Islam, revolusi kelas (komunis), dan jati diri wilayah dan tempatan, khususnya di kepulauan besar Jawa dan Sumatera. Walau bagaimanapun, Kongres Belia Indonesia kedua pada Oktober 1928 menerima lagu kebangsaan, “Indonesia Raya” dan mengisytiharkan bahasa Indonesia sebagai bahasa kebangsaan.

DEMOGRAFI DAN PENGEMBANGAN BAHASA

Dunia Bahasa

Oleh : Zulkifli Salleh

Banyak bahasa kini diancam oleh kepupusan, seperti yang dilaporkan oleh Christine Dell’Amore dalam National Geographic pada April 2014. Menurut beliau, daripada 143 bahasa peribumi di Mexico, 60 bahasa berisiko untuk lenyap selama-lamanya. Dengan memetik sumber UNESCO, beliau menegaskan bahawa Mexico bukan satu-satunya negara yang hilang suaranya. Jika tidak dilakukan sesuatu, kira-kira separuh daripada lebih 6000 bahasa yang dituturkan hari ini akan hilang pada akhir abad ini. Dell’Amore juga memetik kata-kata ahli antropologi bahasa yang bekerja dengan Endangered Languages Project, yang merupakan sumber dalam talian untuk bahasa yang sedang terancam, “Oleh sebab keadaan dunia kini yang saling berhubung dan tidak pernah berlaku sebelum ini, maka lebih banyak orang terdedah untuk bertutur dalam bahasa sejagat yang dominan seperti bahasa Mandarin, bahasa Inggeris, dan bahasa Sepanyol.”

            Kecil atau besarnya sesuatu bahasa lazimnya diukur daripada segi jumlah penutur bahasa kebangsaan, yang menentukan taraf kedudukan sesuatu bahasa itu. Semakin kecil bilangan penutur sesuatu bahasa, maka keadaan ini menandakan bahawa bahasa berkenaan sedang diancam kepupusan. Sebaliknya, bahasa yang mempunyai jumlah penutur yang besar dianggap sebagai bahasa utama atau bahasa dunia yang dominan, misalnya bahasa Indonesia yang mempunyai jumlah penutur melebihi 200 juta orang. Demikian juga bahasa Mandarin yang memiliki jumlah penutur yang paling banyak. Walau bagaimanapun, menurut Bloomberg Businesweek pada September tahun ini, 400 juta orang atau kira-kira 30 peratus daripada 1.3 bilion penduduk di China tidak dapat bertutur dalam bahasa Mandarin. Meskipun Mandarin merupakan bahasa rasmi pengajaran di sekolah dan juga dalam kalangan pegawai kerajaan, banyak keluarga mengutamakan penggunaan salah satu dialek semasa di rumah. Dalam beberapa tahun belakangan ini, dialek tempatan popular menerusi muzik, filem, dan program televisyen.

Memartabatkan Bahasa Melayu di Selatan Thailand

Peristiwa Bahasa

Oleh SURAIYA CHAPAKIYA

Usaha memartabatkan bahasa Melayu merupakan perkara penting bagi semua pihak tidak kira lelaki, perempuan, bangsa dan suku kaum. Hubungan sesama manusia merupakan perkara yang sangat mulia di sisi Allah Yang Maha Mengetahui lagi Maha Menyayangi. Firman Allah dalam al-Quran 49: 13 bermaksud:

“Wahai umat manusia! Sesungguhnya Kami telah menciptakan kamu dari lelaki dan perempuan, dan Kami telah menjadikan kamu berbagai-bagai bangsa dan bersuku puak, supaya kamu berkenal-kenalan (dan beramah mesra antara satu dengan yang lain). Sesungguhnya semulia-mulia kamu di sisi Allah ialah orang yang lebih taqwanya di antara kamu, (bukan yang lebih keturunan atau bangsanya). Sesungguhnya Allah Maha Mengetahui, lagi Maha Mendalam Pengetahuan-Nya akan keadaan dan amalan kamu”.

Di negara Thailand, majoriti masyarakat menggunakan bahasa Thai sebagai bahasa komunikasi harian. Bahasa Thai merupakan bahasa yang paling penting dan berfungsi sebagai bahasa rasmi, bahasa kebangsaan, bahasa ibu kota, bahasa pendidikan, bahasa kesusasteraan dan bahasa Lingua franca antara kaum. Namun begitu, majoriti pengguna bahasa Melayu ialah masyarakat yang tinggal di selatan Thailand. Bahasa Melayu yang digunakan itu terbahagi kepada dua dialek, iaitu dialek Melayu Patani dan dialek Melayu Satun. Dialek Melayu Patani digunakan di empat wilayah selatan Thailand, iaitu di wilayah Patani, Yala, Narathiwat dan meliputi beberapa daerah wilayah Songkhla. Bahasa Melayu yang dituturkan oleh masyarakat di selatan Thailand hampir sama dengan bahasa Melayu dialek Kelantan. Manakala dialek Melayu Satun pula ialah dialek yang digunakan oleh masyarakat Melayu di beberapa daerah di wilayah Satun.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Februari 2013.

Bahasa Melayu: Hala Tuju Selepas Merdeka

Peristiwa Bahasa

Oleh TENGKU FAUZIAH KU MAT dan AZLINA MD. SADIK

Cendekiawan dan ilmuwan umumnya maklum bahawa kedudukan dan peranan bahasa Melayu sebagai bahasa dunia atau bahasa antarabangsa merupakan fakta yang tercatat dalam sejarah perkembangan dan kebangkitan tamadun Melayu sejak zaman Sriwijaya pada abad ketujuh Masihi dengan kemuncaknya pada zaman Kesultanan Melayu. Kedudukan dan taraf bahasa Melayu diperkasakan lagi dengan termaktubnya Perkara 152 dalam Perlembagaan Malaysia yang memperuntukkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi negara. Kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi tidak dapat dipersoalkan, apatah lagi dicabar.

Perjuangan meletakkan bahasa Melayu pada tempat yang tinggi dan bermartabat perlu dikuatkan dengan iltizam dan pendekatan yang kreatif dan berani, agar bahasa Melayu bukan sahaja menjadi milik orang Melayu, malah menjadi milik rakyat Malaysia dan penduduk Nusantara. Namun begitu, perjuangan untuk memartabatkan bahasa Melayu sejak hampir enam dasawarsa ini memperlihatkan pelbagai cabaran dan kendala. Tempias daripada proses globalisasi mula memberikan kesan terhadap penggunaan bahasa Melayu dalam kalangan penduduk di negara ini. Persoalan dan polemik bahasa semakin hangat diperdebatkan. Kehangatan ini amat terasa apabila isu keyakinan terhadap keupayaan bahasa Melayu sebagai bahasa ilmiah mula goyah. Wujud usaha untuk mengubah persepsi gemilang bahasa Melayu, yang kononnya lemah, layak digunakan di pasar malam, malah jauh sekali mampu digunakan di peringkat tinggi, apatah lagi di persada antarabangsa!

Sejajar perkembangan mutakhir , tiba masanya untuk masyarakat mengamati dan menghayati perubahan, pencapaian dan masa depan bahasa Melayu di bumi tercinta ini. Usaha melihat ke belakang seharusnya dijadikan landasan bagi menjana fikiran dalam usaha menegakkan maruah dan kedaulatan bahasa Melayu agar wahana komunikasi ini dapat digunakan dengan penuh penghayatan dan keyakinan dalam semua bidang.

Sesi forum “Dilema dan Hala Tuju Bahasa Melayu Setelah 55 Tahun Merdeka” juga telah diadakan sebelum pembentangan resolusi persidangan.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Januari 2013.