All posts by Bual bahasa

Keindahan Bahasa Melayu Merentas Zaman

DB : Apakah pandangan tuan tentang kemahiran berbahasa Melayu generasi sekarang dalam zaman siber kerana mereka lebih cenderung berinteraksi menggunakan internet?

NHO : Kita tidak boleh menyalahkan teknologi dalam hal ini. Pada pandangan saya, bukan teknologi yang “menjahanamkan” bahasa tetapi sikap penggunanya. Banyak perisian dan laman web yang menggunakan bahasa Melayu. Oleh hal yang demikian, tidak timbul masalah tidak mahir berbahasa Melayu dalam kalangan remaja tersebut.

Walau bagaimanapun, pengguna teknologi maklumat ini, tidak kira tua atau muda, perlu berhati-hati dan berhemah ketika menggunakan laman sosial atau SMS. Pengguna perlu menjaga kesopanan bahasa yang digunakan kerana setiap ungkapan yang digunakan akan tersebar dengan

pantas dan meluas. Sesetengah pengguna ini terlalu taksub dengan teknologi ini sehingga terlalu memberikan tumpuan kepada laman sosial atau SMS dan mengabaikan orang yang sedang berbicara di hadapannya. Kelakuan ini menunjukkan bahawa pengguna tersebut tidak menghormati orang yang berada di sekelilingnya.

Dasar pendidikan juga memainkan peranan untuk memastikan pelajar tahu membezakan bahasa untuk suasana formal daripada tidak formal. Dalam hal ini, pembelajaran subjek Bahasa Melayu dan Kesusasteraan Melayu perlu diberi perhatian dan penekanan. Melalui pendidikan formal ini, pelajar akan terdidik untuk menghayati dan menghargai bahasa dan sastera Melayu.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Mac 2013.

Meruntuhkan Mitos Nilai Ekonomi Bahasa Melayu

Nilai ekonomi sesuatu bahasa sering dikaitkan dengan tahap penerimaan bahasa tersebut dalam urusan perniagaan dan urusan pentadbiran negara. Walau bagaimanapun, usaha untuk memartabatkan bahasa Melayu ini sering dihambat oleh mitos bahawa bahasa Melayu tidak mempunyai nilai ekonomi. Dewan Bahasa menemui Dr. Mohamad Saleeh Rahamad, Presiden Persatuan Penulis Nasional Malaysia (PENA) untuk meminta pandangan beliau tentang nilai ekonomi bahasa Melayu pada masa kini.

DB :

Apakah cabaran yang dihadapi untuk menjadikan bahasa Melayu sebagai bahasa yang mempunyai nilai ekonomi?

SMZ :

Cabaran utama untuk menjadikan bahasa Melayu sebagai bahasa ekonomi adalah untuk melaksanakan peraturan dan undang-undang berhubung bahasa Melayu yang telah digubal dan dimaktubkan. Masalah pertama, pemerintah terpaksa bertolak ansur dengan pihak yang memegang kuasa politik dan ekonomi. Kita berhadapan dengan keadaan politik yang sukar dan komposisi kaum yang saling bersaing, dan setiap kaum mempunyai agenda sendiri. Tentu sahaja mereka mahukan bahasa mereka dijadikan bahasa utama. Oleh itu, kerajaan “terpaksa” berhemah dalam melaksanakan peraturan tersebut.

Kedua, kedegilan dan kesombongan syarikat korporat. Syarikat korporat sentiasa

memberikan alasan bahawa mereka berurusan dengan dunia luar dan berurusan pada peringkat antarabangsa. Sikap mereka ini merupakan cabaran yang besar kerana kuasa ekonomi dipegang oleh mereka.

Kita perlu meruntuhkan pemikiran mitos mereka yang beranggapan bahasa Inggeris memperlihatkan imej hebat. Sebaliknya, kita perlu meyakinkan mereka bahawa penggunaan bahasa Melayu penting untuk menunjukkan kita mempunyai identiti nasional yang teguh. Namun begitu, amat sukar untuk meyakinkan mereka kerana kebanyakannya terdiri daripada golongan yang berpendidikan luar negara. Mereka tidak terlibat dengan perjuangan nasionalisme; sebaliknya mereka terdedah dengan dunia antarabangsa. Golongan ini sukar untuk kita pengaruhi. Oleh itu, kerajaan perlu memikirkan satu pelan tindakan dan menguatkuasakannya. Kita tidak boleh lagi bertolak ansur kerana bahasa Melayu akan terus dipinggirkan.

Pemeribumian Sains dan Teknologi: Bebaskan Jiwa Keinggerisan

Istilah pemeribumian sains mula diperkenalkan di Malaysia dalam dekad 1990-an oleh seorang tokoh sains tersohor. Editor Dewan Bahasa berpeluang untuk menemu bual pencetus gagasan pemeribumian ini, iaitu Profesor Dr. Shaharir Md. Zain, bagi mendapatkan pandangan beliau. Walaupun terlatih dalam bidang matematik tulen, khususnya fizik kuantum, beliau juga gigih memperjuangkan bahasa Melayu dan pengislaman ilmu. Beliau mahir dalam matematik pengurusan kewangan Islam, etnosains matematik Malayonesia, pengislaman sains matematik dan keterlestarian.

DB : Apakah langkah atau insentif yang boleh dilaksanakan untuk menggalakkan ahli sains dan ahli akademik menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu?

SMZ : Istilah ini saya perkenalkan khusus merujuk pemeribumian sains dan teknologi. Hal ini merupakan tindak balas saya terhadap ilmu yang terlalu berpusat ke Eropah. Bagaimanakah kita hendak menghakis tanggapan masyarakat dan pelajar bahawa ilmu sains dan matematik datang 100 peratus daripada bahasa Inggeris? Kita patut mencari jalan untuk membuat penyelidikan bagi menggali khazanah ilmu kita sendiri dalam bidang sains serta teknologi dan menggunakannya untuk menggantikan contoh dalam buku teks yang bersumberkan bahasa Inggeris.

Melalui pemeribumian ini, tujuan saya adalah untuk membebaskan jiwa keinggerisan umat Malaysia ini. Antara usaha yang dilakukan termasuklah menggali khazanah ilmu daripada batu bersurat serta manuskrip lama dan mencari unsur sains dalamnya. Jika dahulu, penyelidik mencari cerita penglipur lara untuk menilai dan menganalisisnya, tetapi biarlah orang sastera yang melakukannya.

Seperkara lagi yang saya tegaskan ialah ilmu yang ada sekarang perlu dinilai dengan menggunakan sistem nilai orang Melayu sekarang. Dahulu kita tidak pernah memikirkan konsep semua ilmu yang kita ambil itu sama ada sesuai dengan kita atau tidak. Kita perlu menilai ilmu dengan menggunakan apa-apa yang diajarkan oleh Islam dan menilainya menggunakan acuan budaya kita. Contohnya, dalam ekonomi sekarang, penilaian prestasi terbaik ialah penilaian dari segi kewangan yang paling tinggi, keuntungan yang paling hebat, atau kerugian yang paling sedikit. Hal ini merupakan konsep “baik” yang kita ambil dari Barat, iaitu yang terbaik ialah “yang paling”. Pepatah Melayu mengatakan “buat baik, berpada-pada” bukan “buat baik sebaik- baiknya”. Islam pula mengajarkan apa-apa yang terbaik ialah kesederhanaan. Umat Islam yang terbaik ialah golongan yang mengamalkan wasatiah atau kesederhanaan yang menjadi prinsip Islam. Proses menilai ilmu mestilah berasaskan ajaran peribumi. Oleh hal yang demikian, kita perlu menilai ilmu dalam acuan kita sendiri.

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Januari 2013.

Gagasan Satu Malaysia Berteraskan Satu Bahasa

Oleh SIDANG EDITOR

Bahasa dapat memainkan peranan sebagai wadah untuk menyatupadukan masyarakat. Dalam hal ini, kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan menjadikan bahasa Melayu asas persefahaman dan perpaduan melalui penggunaannya dalam kalangan rakyat pelbagai keturunan dan bangsa. Demikianlah caranya bahasa Melayu menjadi unsur penyatuan dan perpaduan kebangsaan dalam membentuk satu rupa bangsa bagi negara ini. Editor Dewan Bahasa berkesempatan untuk menemu bual Profesor Datuk Wira Dr. Abdul Latiff Abu Bakar untuk meminta pandangan beliau tentang bahasa Melayu sebagai bahasa perpaduan. Beliau kini Pengarah Institut Peradaban Melayu, Universiti Pendidikan Sultan Idris, dan Ketua Satu Gapena (Gabungan Persatuan Penulis Nasional).

“Antara halangan atau cabaran dalam pelaksanaan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar dalam pendidikan termasuklah terdapatnya golongan yang tidak menghormati bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan. Hal ini berlaku adanya kelonggaran dalam pelaksanaan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan.

Ada pula golongan yang menganggap bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu dan bukan bahasa komersial. Pemikiran demikian merupakan pemikiran yang kolot dan negatif. Sikap negatif ini merupakan sikap rakyat yang tidak setia sebagai warganegara. Sebagai warganegara Malaysia, setiap orang perlu menghormati bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan. Golongan yang tidak menghormati bahasa kebangsaan tidak mencerminkan semangat patriotik dan akan merencatkan usaha memartabatkan bahasa Melayu.

Sistem pendidikan negara mestilah berlandaskan Perlembagaan Persekutuan yang memperuntukkan Perkara 152 – Bahasa Kebangsaan, Akta 32 Akta Bahasa Kebangsaan 1963/67 dan Akta Pendidikan 1961, Akta 550 Akta Pendidikan 1996 yang meletakkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa pengantar dalam sistem pendidikan kebangsaan.”

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Disember 2012.

Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia: Cabaran dan Harapan

Oleh SIDANG EDITOR

Profesor Madya Datuk Dr. Hj. Mohamad Ali Hasan merupakan Presiden Majlis Permuafakatan Persatuan Ibu Bapa dan Guru Nasional (PIBGN). Beliau adalah antara individu penting dalam membantu Kementerian Pelajaran Malaysia (KPM) menyediakan keperluan pendidikan terbaik untuk para pelajar. Bagi mendapatkan pandangan beliau tentang Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia 2013 – 2025 yang baru dilancarkan, Sidang Editor Dewan Bahasa berkesempatan menemu bual beliau.

“Pada pandangan saya, setiap pembaharuan yang dibuat perlu diberikan ruang dan peluang dalam pelaksanaannya. Saya seorang yang terbuka dan sedia memberikan laluan untuk kementerian membuktikan keberkesanannya. Pada dasarnya, kita berhasrat untuk melahirkan murid yang berfikir, mampu berfikir mengenai perkara yang bernilai tinggi dan rajin membaca. Jadi, perubahan yang dilakukan ini merupakan pendekatan yang baik serta memberikan penekanan kepada sistem pendidikan yang menarik dan seronok. Dengan cara ini, murid dapat berkongsi pandangan dan pendapat sama ada pandangan kritikal atau sesuatu yang membina hasil daripada daya fikir mereka sendiri. Hal ini akan memberikan ruang inovasi untuk pembinaan jati diri dalam diri mereka. Saya percaya bahawa kaedah ini berupaya menghasilkan murid yang berfikiran matang dan dapat membuat keputusan semasak- masaknya berdasarkan sumber yang ada. Jika kita imbas semula, sistem pendidikan terdahulu berorientasikan peperiksaan 100 peratus. Mungkin melalui PBS ini, kita memperuntukkan 40 peratus dikhaskan untuk penilaian berterusan dan baki peratusan itu diperuntukkan untuk peperiksaan. Hal ini membolehkan murid belajar dan berfikir secara berterusan. Maka, sudah tentu hal ini merupakan satu perkembangan yang positif. Saya juga berpendapat bahawa perubahan sistem pendidikan ini dapat mengurangkan sikap murid yang cenderung belajar pada saat- saat akhir sebelum peperiksaan. Murid kita akan belajar secara berterusan dan bukan hanya menunggu apabila waktu peperiksaan semakin hampir.”

– Profesor Madya Datuk Dr. Hj. Mohamad Ali Hasan

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, November 2012

Pemartabatan Bahasa Melayu: Pelaksanaan dan Pengisian

Oleh SIDANG EDITOR

Profesor Emeritus Abdullah Hassan merupakan antara sarjana yang gigih memperjuangkan peranan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar pendidikan demi memandaikan rakyat. Beliau terlibat dalam aktiviti kebahasaan yang membawa impak secara langsung atau tidak langsung kepada pembinaan atau pengembangan bahasa kebangsaan dalam kalangan masyarakat dan negara. Beliau antara tokoh bahasa yang turut berjuang menggesa Kementerian Pelajaran Malaysia memansuhkan Pengajaran dan Pembelajaran Sains dan Matematik dalam Bahasa Inggeris (PPSMI). Bagi mendapatkan pandangan beliau tentang martabat bahasa kebangsaan, baru-baru ini Sidang Editor Dewan Bahasa berkesempatan menemu bual beliau.


“Apabila kita berbicara tentang perancangan bahasa, kita perlu memahami dua isu. Pertama berkaitan taraf bahasa yang telah diletakkan di bawah Akta 152 Perlembagaan Persekutuan serta konsep mekanik yang wujud dalam bahasa tersebut. Taraf bahasa Melayu yang telah ditetapkan dalam perlembagaan tidak akan berubah malah akan terus kekal dan tidak boleh dipertikaikan lagi. Konsep teknikal dalam bahasa Melayu, seperti ejaan, sebutan, kosa kata, istilah dan tatabahasa telah sedia ada sebelum DBP ditubuhkan lagi. Walau bagaimanapun, DBP telah melaksanakan tugasnya dengan membuat pembaikan dalam setiap konsep teknikal bahasa tersebut, bermula dengan ejaan sehinggalah penghasilan kamus yang merakamkan pelbagai kosa kata bahasa Melayu di dalamnya.

Isu kedua pada tahap perancangan bahasa ialah pengisian. Kita perlu mengisi ruangan yang telah sedia ada itu untuk mengekalkan kewujudan bahasa Melayu dalam sejarah yang agung. Kita perlu membuat pengisian ini untuk menyebarluaskan ilmu kepada masyarakat. Kemajuan sesuatu bangsa itu berdasarkan ilmu dan teknologinya. Penghasilan buku atau hasil terjemahan amat penting untuk mengukur tahap kemajuan minda dan intelektual bangsa dalam sesebuah negara. Jika tiada buku yang dihasilkan oleh para cendekiawan dan golongan cerdik pandai, bagaimanakah kita dapat melahirkan bangsa berilmu? Tambahan lagi, buku yang kita perkatakan ini bukanlah buku cerita mahupun novel. Sebaliknya, buku yang terkandung di dalamnya pelbagai bidang ilmu yang ada di dunia. Kita mendukung peranan untuk “memandaikan bangsa”. Oleh itu, pengisian ilmu perlu dilakukan dengan sebaik mungkin.”

– Profesor Emeritus Dr. Abdullah Hassan

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, Oktober 2012.

Bahasa Melayu Mempunyai Masa Depan yang Cerah

Oleh DIARANI MAT ADAM

Bagi mengantarabangsakan bahasa Melayu, masyarakat Malaysia seharusnya berbangga menggunakan bahasa itu dengan baik dan benar sebagai contoh yang tepat bagi masyarakat dunia yang ingin belajar bahasa Melayu. Penerimaan bahasa Melayu sebagai bahasa asing di luar negara, khususnya di institusi pengajian tinggi membuktikan kemampuannya setanding dengan bahasa utama dunia. Sidang Editor Dewan Bahasa telah menghubungi Profesor Madya Dr. Victor A. Pogadaev untuk mendapatkan pandangan beliau tentang perkara ini.

“Kini, bahasa Melayu telah berkembang di Moscow. Antara pusat pengajian yang mengajarkan bahasa Melayu termasuklah Institut Negara-negara Asia dan Afrika di Universiti Negara Moscow Lomonosov, Institut Perhubungan Antarabangsa di bawah Kementerian Luar Negara, Institut Sains Kemanusiaan, Institut Pelajaran Timur Amali, Institut Ketimuran dan Universiti Negara St. Petersburg. Malah, terdapat pelajar dari Universiti Amur di Blagoveshensk dan Universiti Timur Jauh di Vladivostok menunjukkan minat terhadap bahasa Melayu tetapi terhalang disebabkan oleh kekurangan tenaga pengajar.

Yang membanggakan ialah bahasa Melayu telah ditawarkan sebagai mata pelajaran teras, bukan pilihan. Para mahasiswa dikehendaki mempelajari bahasa tersebut selama empat hingga lima tahun, sesuai dengan sistem pendidikan masing-masing. Untuk makluman, bahawa Universiti Negara Moscow Lomonosov ialah satu-satunya institusi pengajian tinggi di Eropah yang mengamalkan pengajaran secara berasingan antara bahasa Melayu (Malaysia) dengan bahasa Melayu (Indonesia). Berbeza daripada negara lain,Rusia mengamalkan penerbitan kamus bahasa Indonesia dan bahasa Melayu secara selari.”

– Profesor Madya Dr. Victor A. Pogadaev

___

Rencana ini dipetik daripada Dewan Bahasa, September 2012.