Arca yang Molek

 

Selamat menyambut Tahun Baharu 2019 kepada pembaca Dewan Bahasa (DB) yang budiman. Kami membuka tirai DB, Januari 2019 ini dengan memfokuskan bahasa Melayu, kuasa dan ideologi. Kami memilih tema ini sebagai kesinambungan terhadap tema DB, DIsember 2018, iaitu iltizam dan tekad bahasa kebangsaan.

       Memperkatakan iltizam dan tekad pada tahun 2019 ini, kedudukan bahasa Melayu akan lebih terbela seandainya semua pihak bersatu padu untuk mengangkat martabatnya yang berlandaskan semangat “Bahasa Jiwa Bangsa” demi pembangunan dan pembinaan tamadun Malaysia.

      Iltizam dan tekad untuk memajukan dan memperkasakan bahasa kebangsaan perlu direalisaskan melalui kuasa. Dalam konteks ini, kuasa yang dimaksudkan ialah peranan yang perlu dimainkan oleh pemimpin.

     Pemimpin merupakan suri teladan kepada rakyat. Rakyat menjadikan pemimpin sebagai cermin yang menjelmakan arca yang molek.

      Dalam konteks Malaysia, kuasa dan peranan pemimpin, merujuk barisan pemimpin yang mendapat mandat rakyat. Dalam hal ini, pemimpin yang menganggotai Dewan Rakyat, iaitu sebuah dewan yang mulia di sisi Dewan Negara di institusi keramat, Parlimen.

RITAH YAHAYA

Iltizam dan Tekad Bahasa Kebangsaan

Oleh SARJIT S. GILL

Bahasa Melayu ialah bahasa kebangsaan Malaysia sebagaimana yang termaktub dalam Perkara 152, Perlembagaan  Persekutuan. Keperibadian warga Malaysia adalah berasaskan bahasa Melayu sebagai “Bahasa Jiwa Bangsa”.

       Bahasa Melayu memainkan peranan sebagai bahasa ilmu, komunikasi, pentadbiran, perpaduan dan perniagaan. Kedudukan bahasa Melayu di Malaysia sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi semakin tercabar dengan pengaruh globalisasi yang lazimnya memberikan keutamaan kepada bahasa inggeris.

       Pelbagai persoalan timbul mengenai kedudukan dan masa depan bahasa Melayu di Malaysia. Sejauh manakah masyarakat Malaysia menghormati dan memandang tinggi kedudukan bahasa Melayu? Bagaimanakah pula peranan ahli politik sebagai penggubal dasar memartabatkan bahasa Melayu, khususnya di Parlimen? Apakah mereka masih gemar “menanam tebu di bibir” dalam usaha memartabatkan kedaulatan bahasa Melayu? Apakah kedudukan Bahasa Melayu pada tahun 2050 kelak? Apakah bahasa Melayu akan bertahan dalam konteks masyarakat Malaysia yang meraikan superdiversity dengan kemasukan imigran baharu yang pelbagai latar budaya?

      Sejak merdeka hingga kini, kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rami berdepan dengan pelbagai cabaran dan pasang surutnya. Usaha memartabatkan dan mendaulatkan bahasa Melayu bukan hanya memfokuskan peranan orang Melayu sahaja, tetapi juga meliputi segenap lapisan masyarakat Malaysia.

Petikan dari majalah Dewan Bahasa keluaran Disember

Kalau Kurang, Ditambah…

 

Tidak berapa lama lagi, kita akan meninggalkan tahun 2018, dan melangkah ke tahun 2019. Setiap kali menjelangnya tahun baharu, kebanyakan kita akan memasang tekad atau azam bahaaru, tidak kiralah sama ada azam tahun lepas yang belum tercapai, yang dibawa ke tahun baharu ataupun azam baharu yang dicipta untuk tahun baharu. Apapun keadaannya, kedua-duanya masih boleh dianggap azam baharu.

        Merperkatakan tekad atau azam, Dewan Bahasa (DB), Disember 2018 mencuri perhatian pembaca dengan peringatan terhadap tekad dan iltizam memartabatkan dan memperkasakan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi di negara kita, Malaysia.

       Dr. Sarjit S. Gill menerusi makalah beliau, “Iltizam dan Tekad Bahasa Kebangsaan” menyentuh aspirasi “Bahasa Jiwa Bangsa” yang perlu difahami oleh semua rakyat Malaysia. Hal ini dikatakan demikian kerana “Bahasa Jiwa Bangsa” merupakan iltizam, semangat, citra, dan tekad yang perlu disematkan serta dipraktikkan oleh masyarakat, dan usaha memartabatkan bahasa Melayu perlu diteruskan serta diteruskan serta diberikan sokongan oleh semua pihak dan semua lapisan masyarakat. “Bahasa Jiwa Bangsa” bersendikan perpaduan yang perlu kita lalui bersama-sama dengan harmoni.

      Menurut Sarjit, kedudukan bahasa Melayu akan lebih terbela sekiranya semua pihak bersatu padu mengangkat martabat bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu dan bahasa pembangunan demi pembinaan tamadun Malaysia. Bahasa Melayu boleh terus maju sekiranya semua pihak memainkan peranan dan bukannya meremehkan keupayaan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, bahasa rasmi dan bahasa pembangunan di Malaysia.

Ritah Yahaya

Petikan dari Bicara Bahasa dalam majalah Dewan Bahasa Disember

Merungkaikan Akronim Polemik

Oleh NIK NOR AHMARIZAM NIK AHMAD

Dalam meniti arus modenisasi yang kian rencam ini, masyarakat Malaysia yang terdiri daripada pelbagai bangsa, budaya, bahasa, dan agama, seyogia mempunyai minda yang berfikiran terbuka dan tidak jumud serta bersiap siaga untuk bersaing dengan masyarakat di negara maju dalam apa-apa jua bidang yang diceburi kini.

                Pada masa yang sama, jiwa nan luhur setiap rakyat Malaysia senantiasa dituntut untuk menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi negara dengan sebaik-baiknya dalam sebarang disiplin ilmu. Hal ini bertepatan dengan pandangan Profesor Dato’ Dr. Mohd Yusof Haji Othman, iaitu kepentingan memartabatkan bahasa Melayu bukan hanya untuk mendepani Revolusi Industri Keempat, bahkan untuk memastikan sahsiah, keperibadian, jati diri, dan nilai masyarakat penuturnya dimantapkan seiring dengan kemajuan sains dan teknologi.

               Menurut Rusmadi Baharudin pula, sebagai pengguna bahasa, kita haruslah ada rasa tanggungjawab untuk tidak menggunakan bahasa itu secara semberono dan sewenang-wenang; bahawa bahasa bukan sekadar alat untuk menyampaikan maklumat. Oleh hal yang demikian, kenyataan bahawa ketepatan dan aturan dalam bahasa tidak penting dan asal sahaja maklumat yang disampaikan itu dapat difahami, adalah tidak tepat dari segi perkembangan, pemantapan dan pembakuan bahasa itu.

           Kemantapan dan kebakuan sesuatu bahasa tidak akan wujud seandainya pengguna bahasa terus-menerus menggunakan bahasa yang rancu dan tidak mempedulikan kaedah dan aturan bahasa itu. Sikap sesetengah pengguna bahasa yang secara terang-terangan mengubah bentuk ungkapan atau perkataan hingga menjadi bentuk yang lain dan merosakkan aturan dan kaedah bahasa itu akan menghambat proses pemantapan bahasa.

     Bicara ilmiah pada kali ini akan memfokuskan polemik penggunaan kata nama akronim dalam kalangan pengguna bahasa Melayu yang sohor kini ditularkan lewat media massa tempatan, antaranya termasuklah akronim “certot”. Sudah terang lagi bersuluh, ibarat kalau gajah hendaklah dipandang gadingnya, kalau harimau hendaklah dipandang belangnya. Pengguna bahasa Melayu, terutamanya pejuang bahasa Melayu dan orang perseorangan telah menzahirkan pelbagai komentar dan pandangan melalui laman sosial masing-masing berhubung dengan pengenalan akronim “certot” itu.

Persamaan dalam Perbezaan

Beberapa bulan yang lalu, iklim bahasa kebangsaan di negara ini agak “panas” dengan kemunculan istilah “certot”. Certot” yang muncul secara tiba-tiba dan menjadi buah mulut dalam kalangan masyarakat pengguna dan pencinta bahasa kebangsaan di negara ini, dicetuskan oleh Dr. Maszlee bin Malek, Menteri Pendidikan Malaysia.

     Pelbagai reaksi diterima dalam kalangan masyarakat tentang “certot” yang terjelma melalui teks iklan Pertandingan Penulisan Cerita-cerita Kontot (Certot). Pertandingan yang dianjurkan oleh Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) bertujuan memeriahkan sambutan Hari Kebangsaan ke-61.

     Bagi meluahkan rasa cinta akan negara, Menteri Pendidikan Malaysia mengundang semua rakyat Malaysia menyertai pertandingan tersebut dengan menulis “certot” tidak melebihi 200 patah perkataan yang bertemakan Sayangi Malaysiaku, dan dimuat naik di Facebook dengan meletakkan tanda pagar #SayangiMalaysiaku #Malaysiamembaca dan #CertotSayangiMalaysiaku.

     Terpanggil untuk merungkaikan kemelut yang timbul daripada istilah “certot”, (selepas ribut kembali reda dan angin sepoi-sepoi bahasa bertiup semula), maka dalam keluaran ini, Dewan Bahasa memilih subjek akronim sebagai fokus utama. Kami memilih dua orang penulis yang juga Munsyi Dewan, iaitu Nik Nor Ahmarizam Nik Ahmad dan Mohd Salleh Haji Hassan untuk memperkatakan akronim dari sudut linguistik dan berkongsi pandangan serta pengalaman mereka terhadap isu yang timbul. Mudah-mudahan pencerahan ilmu oleh kedua-dua orang munsyi bahasa ini berupaya mencelikkan para pembaca.

RITAH YAHAYA

Seni Bahasa dan Jiwa

 

Menurut perangkaan terkini Pertubuhan Kesihatan Sedunia atau World Health Organization (WHO), sebanyak 300 juta orang mengalami masalah kemurungan. Menurut Justin Gerard Victor, Pengerusi The Befrienders Kuala Lumpur, depresi , kemurungan dan perasaan ingin bunuh diri mencatatkan angka tertinggi pada tahun 2017 apabila Pertubuhan Bukan Kerajaan itu menerima 27 000 panggilan dan e-mel berbanding dengan 25 000 panggilan dan e-mel yang diterima oleh pertubuhan itu pada tahun 2016. Jumlah tersebut menunjukkan peningkatan sebanyak lapan peratus.

          Kajian yang dijalankan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia pada tahun 2017 melalui saringan minda sihat terhadap 273 203 orang di klinik kesihatan dan komuniti, mendapati bahawa sebanyak 18 336 rakyat Malaysia dikesan mengalami pelbagai tahap kemurungan.

         Saringan yang dijalankan kepada rakyat Malaysia yang seawal usia 16 tahun itu mendapati sebanyak 11 811 orang atau 4.03 peratus dikesan mengalami kemurungan tahap ringan, 3680 orang atau 1.26 peratus mengalami kemurungan tahap sederhana dan 1682 orang atau 0.62 peratus berada pada tahap teruk.

         Pada tahun 2017 juga, Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) turut menjalankan saringan minda sihat terhadap 253 196 pelajar tingkatan empat. Hasilnya, 1163 orang pelajar atau 0.45 peratus didapati mengalami masalah kemurungan.

         Berdasarkan dapatan KPM itu, kemurungan boleh dianggap pembunuh senyap yang mengancam pelajar yang sebenarnya telah lama wujud tanpa disedari, dan menjadi semakin serius sejak kebelakangan ini. Oleh hal yang demikian, pendidikan yang memfokuskan pengembangan potensi individu sejak menyeluruh bagi membentuk insan yang mempunyai akal budi yang seimbang, ekosistem pembelajaran yang selamat, berhala tuju dan bersifat didikan, perlu diwujudkan.

RITAH YAHAYA

Pemerkasaan Bahasa Melayu dan Sejarah Pembentukan Malaysia

Oleh ROZITA CHE RODI dan HASHIM MUSA

Negara yang Bersifat Heterogen

Malaysia merupakan sebuah negara yang mempunyai penduduk yang berbilang kaum, keturunan, budaya, bahasa ibunda dan agama. Malaysia bukan sahaja sebuah negara yang padu dari segi komposisi penduduknya, tetapi juga merupakan negara yang heterogen, iaitu berkepelbagaian dari segi kaum, keturunan, budaya, bahasa, dan agama. Walaupun Bumiputera ialah kaum majoriti dan agama Islam. Oleh hal yang demikian, bagi negara yang bersifat heterogen, iaitu yang mempunyai pelbagai kaum, etnik, keturunan, budaya, agama, dan bahasa seperti Malaysia, satu formula atau strategi yang kukuh mesti diperoleh demi membentuk keutuhan budaya atau cultural solidarity untuk melonjakkannya ke status negara maju.

Konsep Perpaduan Negara dan Integrasi Budaya

Faktor keutuhan atau perpaduan (solidarity) budaya yang padu ialah sepunya dalam unsur nilai, norma, adat, tradisi, ritual, dan cara hidup termasuklah agama dan bahasa. Namun begitu, Malaysia yang merupakan negara yang jamak etnik, keturunan, adat, budaya, agama, dan bahasa ibunda, tidak memungkinkan suasana sepunya dalam unsur tersebut. Oleh itu, demi mengurangkan jurang perbezaan antara kaum, keturunan, budaya dan sebagainya dan menubuhkan titik persamaan antara kepelbagaian itu, kerajaan Malaysia pernah mengajukan konsep kebudayaan kebangsaan pada tahun 1970 hasil Seminar Kebudayaan Kebangsaan yang diadakan setahun sesudah rusuhan kaum pada 13 Mei 1969. Kerajaan telah menyedari betapa pentingnya perpaduan kaum, toleransi dan perasaan kekitaan dalam kalangan rakyat Malaysia dengan pluralis kaum, budaya, agama, dan bahasa yang ketara. Gagasan Kebudayaan Kebangsaan yang dicadangkan itu mengandungi elemen seperti yang berikut:

  1. Berdasarkan unsur peribumi, iaitu Melayu dan kaum Bumiputera yang lain sambil menyerap unsur positif bukan peribumi.
  2. Berteraskan bahasa kebangsaan Malaysia.
  3. Berasaskan nilai Islam.

Majlis Penasihat Kebudayaan Kebangsaan dibentuk pada tahun 1996 untuk meninjau kembali konsep kebudayaan kebangsaan berpandukan Wawasan 2020, yang bercita-cita untuk membentuk sebuah negara bangsa Malaysia yang maju. Wawasan 2020 mengetengahkan konsep satu negara bangsa mempunyai makna yang dalam kerana negara bangsa bermaksud sebuah negara berdaulat yang rakyatnya tidak dapat diidentifikasikan melalui kaum, keturunan atau warna kulit.

MEMPERKAYA WAWASAN PEMBACA